Dok rast cijena goriva ponovo opterećuje budžete građana i privrede u Bosni i Hercegovini, vrijedi podsjetiti koliko zapravo dažbina plaćamo na svaki litar goriva i koliko se novca po tom osnovu slijeva u javne prihode.

Na svakom litru dizela danas se plaća 30 feninga akcize i ukupno 40 feninga putarine. To znači da samo ove tri dažbine iznose 70 feninga po litru, a na cijenu se obračunava i PDV.

Dio tog novca ima jasno utvrđenu namjenu – puteve i autoputeve.

Posebna putarina od 25 feninga, koja se u sadašnjem iznosu naplaćuje od februara 2018. godine, tokom proteklih godina donijela je milijarde maraka. Istovremeno, najveći cestovni infrastrukturni projekat u zemlji, Koridor Vc, još se gradi.

Koliko, zapravo, izdvajamo kroz svaki rezervoar i šta se događa s tim novcem?

Na 50 litara dizela – 35 KM akcize i putarina

Prema važećim podacima Uprave za indirektno oporezivanje BiH, akciza na dizel-gorivo iznosi 0,30 KM po litru.

Uz nju se plaća putarina od 0,15 KM po litru za puteve, te posebna putarina od 0,25 KM za izgradnju autoputeva i izgradnju i rekonstrukciju drugih puteva.

Od posljednjih 25 feninga, 20 feninga namijenjeno je izgradnji autoputeva, a pet feninga izgradnji i rekonstrukciji drugih puteva.

Računica za litar dizela tako izgleda ovako:

0,30 KM – akciza
0,15 KM – putarina za puteve
0,25 KM – putarina za autoputeve i druge puteve

Ukupno je to 0,70 KM po litru, bez PDV-a.

Vozač koji natoči 50 litara dizela tako kroz ove tri dažbine plaća 35 KM: 15 KM akcize, 7,50 KM putarine za puteve i 12,50 KM posebne putarine za autoputeve i druge puteve.

Važno je napraviti ovu razliku jer se u javnosti svi ovi nameti često zajednički nazivaju "akcizama". Akciza na dizel zapravo iznosi 30 feninga, dok su dodatnih 40 feninga dvije različite putarine.

Zašto je važna 2018. godina?

Posebna putarina od 25 feninga posebno je zanimljiva kada se analizira finansiranje cestovne infrastrukture.

Podsjetimo, izmjenama Zakona o akcizama povećana je sa ranijih 10 na 25 feninga po litru, a izmijenjeni zakon počeo se primjenjivati 1. februara 2018. godine.

Za razliku od akcize, kod ovog prihoda postoji jasno utvrđena namjena.

Putarina od 25 feninga namijenjena je izgradnji autoputeva te izgradnji i rekonstrukciji drugih puteva, pri čemu se 20 feninga odnosi na autoputeve, a pet na ostale puteve.

Od tada je prošlo više od osam godina, a godišnji iznosi prikupljeni po ovom osnovu mjere se stotinama miliona KM.

Samo 2025. godine oko 471 milion KM

Koliko novca generira samo ovih 25 feninga najbolje pokazuju posljednji kompletni podaci UIO.

Tokom raspodjele u 2025. godini, za sredstva posebne putarine prikupljena od decembra 2024. do novembra 2025. godine, evidentirano je približno 471,2 miliona KM prije izdvajanja povrata i rezerve.

Od toga je za povrate izdvojeno oko 533 hiljade KM, dok je u desetpostotnu rezervu izdvojeno 47,07 miliona KM.

Korisnicima je na kraju raspoređeno 423,63 miliona KM.

Federacija BiH dobila je 249,94 miliona KM, Republika Srpska 165,22 miliona KM, a Brčko distrikt 8,47 miliona KM.

Riječ je, dakle, o prihodima od samo jedne od dažbina koju građani Bosne i Hercegovine plaćaju prilikom kupovine goriva.

Kako se dijeli novac od 25 feninga?

Deset posto prihoda ostavlja se kao rezerva do utvrđivanja konačne metodologije raspodjele, dok se preostalih 90 posto dijeli između entiteta i Brčko distrikta.

Od tog iznosa 59 posto pripada Federaciji BiH, 39 posto Republici Srpskoj, a dva posto Brčko distriktu.

UIO navodi da je sredinom jula 2025. na podračunu putarina u Centralnoj banci BiH bilo ukupno 316,28 miliona KM, od čega se 304,92 miliona odnosilo na desetpostotnu rezervu prikupljenu od putarine od 25 feninga.

Tokom jula 2025. sa tog podračuna preneseno je 240 miliona KM na račun Ministarstva finansija i trezora BiH, na osnovu odluke visokog predstavnika i odluke guvernerke Centralne banke BiH. Na kraju 2025. saldo podračuna iznosio je 97,41 milion KM.

Prikupljanje nije usporilo ni u 2026. godini.

UIO je početkom septembra objavila da je samo tokom prvih osam mjeseci 2026. po osnovu posebne putarine Federacija BiH dobila dodatnih 162 miliona KM, Republika Srpska 107 miliona KM, a Brčko distrikt pet miliona KM.

To je ukupno oko 274 miliona KM raspoređenih za osam mjeseci, ne računajući dio koji ostaje kao rezerva.

Zbog toga se efekat 25 feninga teško vidi na jednom računu sa benzinske pumpe, ali postaje vrlo vidljiv kada se saberu milioni litara goriva koji se prodaju tokom godine.

Akciza nije isto što i novac za autoputeve

Napominjemo da akciza na dizel od 30 feninga nema isti tretman kao posebna putarina od 25 feninga. UIO navodi da se prihodi po osnovu akciza i putarina uplaćuju na Jedinstveni račun, a njihova raspodjela vrši u skladu sa Zakonom o uplatama na Jedinstveni račun i raspodjeli prihoda.

Kod posebne putarine, međutim, namjena je eksplicitno propisana: 20 feninga za izgradnju autoputeva i pet feninga za izgradnju i rekonstrukciju drugih puteva.

Zato pitanje koliko smo novca izdvojili za cestogradnju treba odvojiti od šireg pitanja koliko država ukupno prihoduje od oporezivanja goriva.

Prihod od putarine ne koristi se samo za neposredno plaćanje građevinskih radova.

JP Autoceste FBiH taj prihod koriste i kao osnovu za finansiranje i servisiranje međunarodnih kredita kojima se gradi Koridor Vc. Još 2021. godine Autoceste su navele da su samo od početka 2018. do kraja 2020. za otplatu glavnice i kamata po dugoročnim kreditima izdvojile 260,4 miliona KM.

A koliko je izgrađeno?

JP Autoceste FBiH su ranije navele da je u Federaciji BiH izgrađeno oko 138 kilometara autoceste na Koridoru Vc. U decembru 2025. u promet je puštena nova dionica od 11 kilometara između Vranduka, Nemile i Poprikuša.

Početkom septembra ove godine obilježena je i realizacija poddionice Doboj jug – Medakovo, duge sedam kilometara. Vrijednost radova na toj dionici iznosila je blizu 159 miliona eura bez PDV-a.

Koridor Vc, međutim, još nije završen. Radovi se nastavljaju i na drugim dionicama. Samo dionica Medakovo – Ozimice duga je 21,7 kilometara, a vrijednost ugovorenih radova iznosi oko 361,75 miliona eura bez PDV-a. Veliki dio pojedinačnih dionica finansira se kreditima međunarodnih finansijskih institucija i grantovima Evropske unije.

Primjer je 11 kilometara autoceste između Vranduka, Nemile i Poprikuša, za koje je EU osigurala 42 miliona eura bespovratnih sredstava, uz kredite EBRD-a od 157,5 miliona i EIB-a od 70 miliona eura.

Poddionica Doboj jug – Medakovo finansirana je kreditom EBRD-a i bespovratnim sredstvima EU, dok se Medakovo – Ozimice finansira zajmom EIB-a i grantovima Evropske unije.