Da li je na pomolu sporazum SAD i EU o slobodnoj trgovini

 

SAD i Europska Unija (EU) imaju sada dvije velike mogućnosti da podstaknu preko potreban rast svojih ekonomija. Jedan je da uspješno riješe problem dugova i „fiskalne litice“, a drugi da konačnu realizuju sporazum o slobodnoj trgovini.

U posljednjih nekoliko godina SAD i Evropa skoro da nisu bili izvor pozitivnih vijesti za globalnu ekonomiju. Dok je oporavak američke privrede slabašan i pod stalnom neizvjesnošću i teretom zbog političkih prepucavanja u Vašingtonu, Evropa je u recesiji zbog dužničke krize. 

Prema pojedinim analitičarima, to simbolizuje nazadovanje transatlantske ekonomije, dok sile u usponu stiču sve veći udio u globalnoj trgovini, investicijama i ekonomskom rastu. 

Međutim, SAD i Evropa sada imaju dvije značajne mogućnosti da podstaknu svoje ekonomije – kao i odnose između njih. 

Prva šansa na obje strane Atlantika je da uspješno prebrode dužničku krizu i “fiskalnu liticu”, kao i da otklone neizvjesnosti koje otežavaju zapošljavanje i investicije. 

Drugo je značajna mogućnost da, nakon višedecenijske debate, SAD i 27 članica EU konačno započnu pregovore o sveobuhvatnom sporazumu o slobodnoj trgovini. To bi dalo značajan impuls objema ekonomijama, ali i osnažilo sveukupne transatlantske odnose. 

Neposredna pažnja je, prirodno, usmjerena na Vašington gdje predsjednik Obama i predsjedavajući Predstavničkog doma John Boehner pregovaraju kako da se izbjegne “fiskalna litica” – odnosno automatsko povećanje različitih poreskih stopa kao i smanjenje potrošnje od 1. januara. Za sada je dogovor malo vjerovatan, imajući u vidu političku polarizaciju.

Međutim, čak i ako se “pređe” preko ove “litice”, to neće nanijeti ozbiljniju štetu američkoj ekonomiji, imajući u vidu da se sporazum može postići za nekoliko mjeseci jer će obje strane biti pod sve većim pritiskom. 

U međuvremenu, evropska dužnička kriza izgleda u posljednjih nekoliko sedmica manje dramatično, nakon što je Evropska centralna banka pojačala aktivnosti i time privremeno umirila investiture. Takođe, ministri finansija eurozone su se napokon dogovorili da će Evropska centralna banka imati ključnu, regulatornu ulogu u novoj uniji velikih evropskih banaka. To je takođe važan korak u obezbjeđivanju jednistvenog nadzora bankarskog sektora i rješavanju ključnih strukturalnih problema koji su izazvali dužničku krizu. 

Najvažniji partneri
Osim rješavanja unutrašnjih kriza, SAD i EU napokon imaju priliku da kroz sporazum o slobodnoj trgovini steknu dodatne pogodnosti od svojih ekonomija.

​​Radna grupa, u kojoj su visoki američki i evropski zvaničnici, razmatra pomenuti ugovor, kojim bi se uklonile preostale barijere za protok trgovine i investicija. Razni porezi će biti znatno niži ili potpuno ukinuti: Istovremeno bi se harmonizovali standardi i regulativa u ovoj oblasti u SAD i EU. 

To će iziskivati veliki trud. Pomenimo, na primjer, razlike u standardima za genetski modifikovanu hranu, bezbjednost proizvoda, zaštitu privatnosti i ograničenja za strane investicije. 

Mada su prepreke za trgovinu između SAD i EU već sada relativno niske, imajući u vidu veličinu njihovog tržišta – skoro polovina svjetskog društvenog proizvoda – čak i mali napredak bi osigurao značajne dobiti. 

U studiji Evropske komisije je utvrđeno da bi uklananje ili harmonizovanje polovine preostalih poreskih ograničenja u transatlantskoj trgovini – doprinelo rastu ekonomije EU za 0.7, a američke za 0.3 odsto do 2018. godine. Dobit bi bila još veća, ukoliko bi se smanjile ili eliminisale i preostale tarife. 

Ovi podaci mogu izgledati relativno mali, u poređenju sa ekonomskim efektima “fiskalne litice” ili pregovora u eurozoni, ali ih ne treba zanemariti. Takođe, sporazum o slobodnoj trgovini SAD i EU imao bi pozitivne efekte ne samo u ekonomiji. 

Kao i svekukupni odnosi između SAD i EU, i njihove ekonomske veze se uzimaju zdravo za gotovo, kao nešto što se podrazumjeva, u mjeri u kojoj se pažnja na obja ova kontinenta polako pomjera ka privredama u usponu kao što su kineska, indijska i brazilska.

Međutim, u najmanju ruku u dogledno vrijeme, Evropa i SAD ostaju jedni drugima najvažniji ekonomski partneri. U trenutku kada je Evropa zaokupljena sama sobom, a SAD usredsređuje pažnju na Aziju kao “pilot” svoje globalne politike – obnovljeno sveobuhvatno ekonomsko partnerstvo bi dalo novi smisao i svrhu odnosima SAD i Evrope. 

S obzirom da na američku i evropsku ekonomiju otpada trećina svjetske trgovine, sporazum između njih bi imao globalne posljedice. Time bi se ustanovio standard za buduće trgovinske sporazume – na primjer, jačanje pritiska na ostale zemlje da prihvate američke i evropske norme o pravima intelektualne svojine. 

Možda nije lako otkloniti preostale prepreke u pregovorima o transatlantskom sporazumu o slobodnoj trgovini, ali to nije nemoguće. Krajnje je vrijeme da se SAD i Evropa napokon o tome dogovore što bi bila dobra vijest.

(slobodna evropa.org)