Kakvu je ulogu ETH Zürich imao u izradi novog Urbanističkog plana Sarajeva?

Vlada Kantona Sarajevo predstavila je Prijedlog Urbanističkog plana urbanog područja Sarajevo za period 2016–2036. godine, a među institucijama označenim u objavi našao se i ETH Zürich. Iako švicarski univerzitet nije izrađivač plana niti se pojavljuje kao izvođač izabran kroz javne nabavke Kantona Sarajevo, njegova uključenost u proces traje godinama. Akta.ba je istražila kakvu je ulogu ETH Zürich imao u pripremi jednog od najvažnijih planskih dokumenata Kantona.

Vlada KS predstavila je 7. septembra Prijedlog Urbanističkog plana, dokument koji bi nakon više od četiri decenije trebao postaviti okvir razvoja urbanog područja Sarajeva za narednih 20 godina.

Formalni nosilac izrade je Zavod za planiranje razvoja Kantona Sarajevo, ali priprema plana odvijala se paralelno s velikim međunarodnim projektom Urban Transformation Project Sarajevo (UTPS), u kojem je jedan od glavnih partnera upravo ETH Zürich.

Njegova uloga prvenstveno se odnosila na istraživanja, podatke, digitalno modeliranje i simulacije koje su trebale pomoći Zavodu pri donošenju planskih odluka.

Saradnja počela prije izrade sadašnjeg plana

Veza ETH Züricha sa urbanističkim planiranjem Sarajeva nije novijeg datuma. Prema podacima samog ETH-a, ova institucija je u Sarajevu aktivna još od 2014. godine kroz konferencije, izložbe i istraživačke projekte.

Važan korak napravljen je između novembra 2018. i jula 2019. godine, kada je ETH Zürich, uz podršku Švicarskog državnog sekretarijata za ekonomske poslove (SECO), zajedno sa Zavodom za planiranje razvoja KS i Univerzitetom u Sarajevu proveo pripremnu studiju za budući projekat urbane transformacije Sarajeva.

Iz toga je nastao Urban Transformation Project Sarajevo – UTPS.

ETH je u januaru 2021. predstavio UTPS kao četverogodišnji istraživački projekat čiji je cilj modernizacija integralnog urbanističkog planiranja Kantona Sarajevo, pri čemu je izrada novog Urbanističkog plana navedena kao jedna od njegovih ključnih komponenti.

Partneri su, između ostalih, bili ETH Zürich, Univerzitet u Sarajevu i Zavod za planiranje razvoja KS, dok projekat finansira SECO.

Prema podacima švicarske vlade, za UTPS je osiguran budžet od 5,09 miliona švicarskih franaka, dok vrijednost sa doprinosima projektnih partnera iznosi 5,845 miliona CHF. Među očekivanim rezultatima projekta SECO izričito navodi izradu i razradu Urbanističkog plana, uključujući njegovu vizualizaciju.

ETH, UNSA i Zavod formalizovali saradnju

Saradnja je potom i formalizovana, a sporazum glavnih partnera potpisan je 12. aprila 2022. godine. Među potpisnicima su bili predstavnici ETH Züricha, Univerziteta u Sarajevu, Arhitektonskog fakulteta i Zavoda za planiranje razvoja KS.

U tekstu Nacrta Urbanističkog plana navedeno je da su glavni partneri UTPS-a ETH Zürich, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Sarajevu i Zavod za planiranje razvoja KS, uz podršku ETH-ovog spin-offa SwissAI i drugih partnera.

Šta je ETH konkretno radio?

Njegov doprinos bio je prvenstveno istraživački, tehnološki i analitički. Jedan od najvažnijih rezultata projekta je 4D Digitalni blizanac Sarajeva – Digital Twin, razvijen kako bi se odluke o budućem razvoju grada mogle zasnivati na podacima i simulacijama. Model obuhvata, između ostalog, podatke o mobilnosti, demografiji, energetskoj infrastrukturi i klimi, dok su podaci provjeravani i terenskim mjerenjima, poput brojanja saobraćaja i mjerenja vjetra.

Digital Twin

Drugim riječima, različiti scenariji razvoja Sarajeva mogli su biti modelirani i analizirani prije donošenja planskih odluka.

Pored Digital Twina, kroz projekat su razvijani Studio Mobil, Urban Design Studio Sarajevo, alati za prikupljanje podataka i uključivanje građana te različiti urbani prototipi.

Veza s Urbanističkim planom potvrđena i stručnim radom

Da angažman ETH-a nije bio samo prateći projekat pokazuje i stručni rad objavljen 2023. godine pod nazivom "Preparation of the New Urban Plan for Sarajevo Canton".

Autori rada su Michael Walczak iz ETH Züricha i Nataša Pelja-Tabori, a rad upravo UTPS povezuje s modernizacijom sistema urbanističkog planiranja i pripremom novog Urbanističkog plana Kantona Sarajevo.

Još direktnija potvrda nalazi se u dokumentaciji samog UTPS-a.

U dokumentu iz 2023. godine navedeno je da su SECO, konzorcij Urbaplan–Helvetas–ENOVA, ETH Zürich, SwissAI i UNSA uključeni u modernizaciju sistema urbanističkog planiranja u KS i konkretno u izradu kantonalnog Urbanističkog plana 2016–2036.

Digitalni alati korišteni tokom predstavljanja plana

Veza između projekta i samog planskog procesa postala je vidljiva i tokom javnih rasprava. Po završetku četverogodišnjeg UTPS-a u oktobru 2025. godine, ENOVA je među njegovim rezultatima navela Digitalni urbani blizanac Kantona Sarajevo, Studio Mobil, Design Studio Sarajevo, portal metapodataka i platformu participacija.ba.

Digitalni urbani blizanac korišten je i tokom procesa prezentacije Urbanističkog plana, odnosno kao alat koji omogućava drugačiji, podatkovno zasnovan pristup prostornom planiranju.