Hoće li Republika Srpska prodavati "narodne obveznice"?

Premijer Republike Srpske Radovan Višković je u martu i junu ove godine govorio o mogućnosti uvođenja narodnih obveznica po uzoru na Hrvatsku koja je emitovala narodne obveznice koje su na tržištu kapitala kupovali njeni građani.

"Da neko uzme obveznicu u Republici Srpskoj, bila bi mu kamata 100 ili 200 odsto veća nego što su depoziti", izjavio je tada premijer.

I iz Vlade Republike Srpske najavljeno je da će se, novim uredbama i pravilnicima, uskoro pokušati da podstaknu stanovništvo da kupuje obveznice i akcije.

Šta se dešava po ovom pitanju, da li je Republika Srpska krenula u izmjenu pravilnika, kolike bi bile kamate, i kada bi obveznice mogle da se nađu na tržištu?

Iz Ministarstva finansija RS kažu da se radi u okviru srednjoročne strategije upravljanja dugom analiziraju izvore finansiranja, uzevši u obzir Vladine preferencije troškova i rizika, ali i različite finansijske instrumente koji su na raspolaganju Republici Srpskoj, prenosi Buka.

Cilj upravljanja dugom Republike Srpske je, kažu, obezbjeđenje finansijskih sredstava za finansiranje odobrenih investicionih projekata, refinansiranje postojećeg duga i izvršenje budžeta Republike Srpske uz minimalne troškove i rizike, a imajući u vidu stepen razvijenosti ekonomije i domaćeg tržišta hartija od vrijednosti, kao i zakonom zadata ograničenja zaduživanja.

"Ideja narodnih obveznica je jedan od modela koji se razmatraju. S obzirom na to da je u toku proces izrade ključnih planskih dokumenata iz oblasti finansija, Programa ekonomskih reformi i Budžeta za predstojeći period, te odluka o dugoročnom i kratkoročnom zaduženju, javnost će na vrijeme biti informisana o planovima Vlade Republike Srpske", navodi se.

Iako se koncept tzv. narodnih obveznica i obveznica Republike Srpske emitovanih javnom ponudom razlikuje, napominju da građani Republike Srpske i sada mogu da kupe obveznice Republike Srpske na slobodnom berzanskom tržištu.

Prema njihovim evidencijama, sve je više fizičkih lica koja učestvuju u kupovini dugoročnih obveznica Republike Srpske, čime daju doprinos razvoju domaćeg finansijskog tržišta.

Prednosti, mane i trebate li uopšte razmišljati o narodnim obveznicama, pitanja su na koja je još ranije za Buku odgovorila Gordana Drobnjak, direktorica Evropskog dobrovoljnog penzijskog fonda.

Prema njenim riječima bankocentrični sistem u BiH je dominantan i, banke prihvataju depozite građana po, u odnosu na inflaciju, niskim kamatim stopama, jer svakako postoji višak likvidnosti, te rado plasiraju te viškove u obveznice koje emituju organi vlasti. Legitimno i logično, po višim kamatnim stopama.

Postavlja se pitanje, kaže, kako građani više vjeruju bankama nego državi, mada se ima na umu, prilikom deponovanja, na u konačnici  zagarantovani iznos od 70.000 KM od strane države, banke više državi nego građanima, jer su kamatne stope na plasirane kredite stanovništva više nego na plasmane u obveznice sa javnim predznakom, tako da inicijativa da država višak likvidnosti svojih građana direktno preusmjeri na svoja zaduženja ima utemeljenje u navedenom.

"Ukupan javni dug sa prvim kvartalom 2023. godine u BiH iznosi 12,7 milijardi KM. U njemu građani učestvuju sa zanemarivim učešćem, što je prostor za napredak i stvaranje dodatnog neophodnog povjerenja između građana i organa vlasti na obostrano zadovoljstvo, uz prethodnu neophodnu edukaciju što većeg broja građana. Istovremeno, depoziti stanovništva u BiH sa krajem prvog kvartala 2023. godine iznose nešto preko 15 milijardi KM, od čeka je polovina na depozitnim a polovina na transakcionim računima građana, gde kamatna stopa na dugoročne depozite u proseku, prema podacima Centralne banke BiH ne prelazi 1,8% godišnje.", kaže Drobnjak. 

Dugoročno posmatrano, kreiranje i laka dostupnost proizvoda koji bi osnažio vezu između građana i države može pozitivno uticati na sve segmente života i građana i države.

"Zašto bi bila nemoguća misija garantovati građanima iznos glavnice na plasirana sredstva identičan kao i prilikom deponovanja u komercijalne banke (70.000 KM), uz kamatnu stopu koja je veća od one koje trenutno banke nude na štednju istog dospeća,  što je i dalje manja kamatna stopa nego ona po kojoj  se država zadužuje. Država dobije jeftiniji novac, građani dobiju više za svoja plasirana sredstva („aktiviranu štednju“). Država tako neposredno unapređuje štednju stanovništva", pojašnjava Drobnjak i dodaje da se međutim, može pokazati da je vrlo složeno stvoriti efikasnu i relativno jeftinu obveznicu koja će pokrivati potrebe finansiranja države i istovremeno zadovoljiti posebne investicione preferencije malih investitora - građana, posebno u kratkom roku. 

Mali investitori su, pojašnjava, uglavnom vrlo osjetljivi na rizik i ako bi ulagali na tržištu potrebno je da te obveznice budu visoko likvidne kako bi mogli doći do svojih sredstava u slučaju potrebe i pre isteka roka dospeća.

Za ovo je potrebna edukativna kampanja, ističe, koja bi pored ministasrva finasija trebala da uključi i druge učesnike u finansiskom sistemu, pre svega banke/brokerske kuće, preko kojih bi se mogao vršiti upis/kupovina ovih obveznica, te drugih učesnika na tržištu koji bi pored banaka mogli da budu "podržavaoci" likvidnosti istih na seknudarnom trgovanju te time istu učinili atraktivnom za male investiture.

Ideja je svakako dobra, zaključuje Drobnjak i treba naći načina da se ona podrži i spovede, makar i malo dužem roku.

Vlada RS se u ovoj godini, na berzi zaduživala 17 puta, a ukupno je putem trezorskih zapisa i obveznica prikupila je blizu 785 miliona maraka.

Posljednje zaduženje je bilo juče i to emitovanjem petogodišnjih obveznica u iznosu od 30 miliona KM.

Obveznice su prodate uz kuponsku kamatu od 5,80 posto, te uz efektivnu kamatnu stopu od 6,1 posto, a kupci  su uglavnom komercijalne banke.

Prije toga Vlada je imala 63 emisije dugoročnih obveznica javnom ponudom u iznosu od 2,65 milijardi KM.

Naime, na dnevnom redu naredne sjednice Narodne skupštine Republike Srpske nalazi se i odluka o dugoročnom zaduživanju za 2024. godinu u iznosu od blizu milijardu maraka.

Preciznije, u iznosu do 951,7 miliona KM.