Michal Strnad, najmlađi češki milijarder između rata i industrijskog uspona

Mihal Štrnad (Michal Strnad) najmlađi je milijarder u historiji Češke, ali i jedno od najprepoznatljivijih imena nove evropske odbrambene industrije. Na čelu je grupacije Czechoslovak Group (CSG), Štrnad je porodični biznis, nastao sredinom devedesetih godina na otkupu vojnog otpada, metala i rashodovane sovjetske tehnike, pretvorio u globalni industrijski konglomerat.

Danas CSG objedinjuje desetine kompanija, zapošljava hiljade radnika i snabdijeva NATO, Evropsku uniju i brojne partnerske države širom svijeta.

Rat koji je promijenio tržište

Pravi poslovni prelom desio se 2022. godine, nakon ruske invazije na Ukrajinu. Rat je razotkrio dugogodišnje zapostavljanje evropskih odbrambenih kapaciteta: nedostatak municije, zapuštene fabrike i prazna skladišta. U tom trenutku Štrnadova grupacija bila je među rijetkima koje su mogle brzo reagovati. Proizvodnja artiljerijske municije je višestruko povećana, remont starih tenkova ubrzan, a narudžbe su počele pristizati iz gotovo cijele Evrope.

Posljedice su bile dramatične. Prihodi CSG-a rasli su iz godine u godinu, a Štrnadovo lično bogatstvo poraslo je za nekoliko milijardi eura, čime je već u ranim tridesetim godinama postao ne samo najmlađi, već i jedan od najbogatijih ljudi u Češkoj.

Globalno širenje i američki iskorak

Ubrzani rast nije se zadržao samo na Evropi. Štrnad je u kratkom periodu realizovao niz velikih akvizicija, od italijanskih fabrika municije do ulaska na američko tržište. Time je CSG postala jedan od najvećih proizvođača municije na Zapadu, s pogonima u Evropi i Sjedinjenim Državama. Upravo taj američki iskorak izazvao je dodatnu pažnju, ali i zabrinutost dijela političkog establišmenta u Washingtonu, gdje su se otvorila pitanja nacionalne sigurnosti i stranog vlasništva u vojnoj industriji.

Između preporoditelja i „ratnog profitera“

Štrnadova javna slika duboko je podijeljena. Pristalice ga vide kao industrijskog preporoditelja koji je oživio istorijske češke brendove poput Tatre, sačuvao proizvodnju i radna mjesta te dao konkretan doprinos odbrani Ukrajine. U tom narativu, on je simbol evropskog buđenja iz sigurnosne letargije.

Kritičari, međutim, ukazuju na to da se njegov meteorski uspon poklopio s povratkom rata u Evropu. Optužuju ga za profitiranje na sukobu, problematizuju visinu zarada na municiji i upozoravaju na njegove bliske veze s političkim elitama. Za njih, Štrnad je oličenje nove klase ratnih industrijalaca čije bogatstvo raste u sjeni oružanih sukoba.

Sam Štrnad takve optužbe odbacuje. U javnim nastupima naglašava da odbrambena industrija nije nemoralna djelatnost, već nužan stub nacionalne i kolektivne sigurnosti. Sloboda, odvraćanje i suverenitet, poručuje, imaju svoju cijenu, a neko tu cijenu mora proizvoditi.