Kina ponovo pokazuje interes za plovni koridor kroz Balkan ka srednjoj Evropi

Kina ponovo razrađuje mogućnost otvaranja velikog plovnog koridora kroz Balkan, zamišljenog tako da Egejsko more poveže s Dunavom prateći tokove Vardara i Morave. Time bi se, prema procjenama, kineskim teretnim brodovima i evropskim trgovinskim tokovima skratila udaljenost za približno hiljadu kilometara.

Ovaj projekat je prvobitno predstavljen prije nekoliko godina kao jedan od potencijalnih infrastrukturnih poduhvata u okviru kineske globalne inicijative „Pojas i put“, vrijedne više biliona dolara. Idejno rješenje podrazumijeva izgradnju kompleksnog sistema kanala koji bi povezivao Solun i Egejsko more s dunavskim slivom, oslanjajući se na riječne tokove Aksiosa/Vardara i Morave. Takva veza bi omogućila uspostavljanje nove evropske plovne rute koja bi izbjegavala turske moreuze i skratila put iz Azije prema srednjoj Evropi.

Međutim, projekat se suočava sa više složenih izazova. Za njegovo sprovođenje neophodna je koordinacija između Srbije, Kosova, Sjeverne Makedonije i Grčke, dok se Turska otvoreno protivi ovoj ideji jer bi preusmjeravanje brodskog saobraćaja umanjilo značaj Bosfora i Dardanela. Procjenjuje se da bi realizacija zahtijevala približno 17 milijardi dolara ulaganja, zajedno s opsežnim inženjerskim zahvatima koji uključuju jaružanje, iskopavanja, proširenje korita postojećih rijeka i izgradnju potpuno novih dionica, uključujući i područja kao što je Preševska dolina.

Prema rezultatima studija izvodljivosti koje je provela kineska kompanija China Gezhouba Group, projekat se smatra tehnički ostvarivim, a pregovori kineskih predstavnika i vlada država duž planirane trase i dalje traju. Kao potencijalne prednosti navodi se ubrzanje trgovinskih procesa, smanjenje troškova transporta i jačanje balkanskih ekonomija kroz unapređenje tranzitnih kapaciteta. Uz to, kineska strana bi dobila alternativni pristup evropskom tržištu, oslobađajući se zavisnosti od pomorskih „uskih grla“.

Nasuprot tome, otvaraju se brojna pitanja: visina ulaganja, mogući geopolitički pomaci u regionu, uticaj na tursku poziciju u Mediteranu, kao i ekološke posljedice preoblikovanja riječnih ekosistema i potencijalno raseljavanje stanovništva. Takođe, projekat nameće dilemu u kontekstu evropskih integracija zemalja regiona, posebno ako bi jača infrastrukturalna povezanost s Kinom uticala na njihove strateške prioritete.

Ideja povezivanja Dunava s Mediteranom nije nova. Još u 19. stoljeću, tačnije tokom 1840-ih, razmatran je sličan koncept, a 1907. godine američka inženjerska komisija detaljnije je analizirala mogućnost njegove realizacije. Brojni historijski događaji – od Balkanskih ratova, preko Prvog i Drugog svjetskog rata, pa do političkih tenzija Hladnog rata – spriječili su da se projekat pomjeri s mrtve tačke.

Danas pomorski prolaz između Mediterana i Crnog mora kontroliše Turska, što ovaj kineski prijedlog čini posebno osjetljivim u geopolitičkom smislu. Upravo zato se Solun posmatra kao odgovarajuća ulazna luka za novi plovni sistem koji bi vodio prema centralnoj Evropi. Takva ruta bi mogla znatno da smanji stratešku težinu Turske, dok bi Grčku pozicionirala kao istaknuto međunarodno transportno i logističko središte, navodi Nova.