Gdje su mljekari konkurentniji: Republika Srpska, Federacija BiH ili Srbija?

Sektor mljekarstva u Republici Srpskoj ulazi u fazu ozbiljne i dugoročne nekonkurentnosti u odnosu na Federaciju BiH i Republiku Srbiju, upozoravaju proizvođači u analizi upućenoj Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske.

U analizi se polazi od pretpostavke da tržište mlijeka i mliječnih prerađevina između Republike Srpske, Federacije BiH i Srbije funkcioniše kao otvoreno tržište bez carinskih i količinskih barijera, zbog čega razlike u podsticajima i obaveznim troškovima direktno utiču na konkurentnost proizvođača.

RS ima najmanju neto podršku po kravi – i najveće obaveze

Prema prikazanim podacima, premija za litar mlijeka u Republici Srpskoj iznosi 0,28 KM, dok je u Federaciji BiH 0,40–0,42 KM uz dodatne kantonalne premije 0,05–0,15 KM. U Srbiji premija iznosi 0,32 KM po litru, uz znatno veće podsticaje po grlu.

Pored toga, mljekari u Srpskoj imaju i najveće regulativno opterećenje. Godišnji trošak obaveznih analiza na zarazne bolesti po muznoj kravi u RS iznosi 65 KM, dok je u Federaciji 15 KM, a u Srbiji 0 KM jer troškove snosi država.

Gubitak za farmu od 50 krava: RS kasni i do 58.500 KM godišnje

U minimalnom uporedivom scenariju, uz prosječnu proizvodnju od 5.000 litara po kravi godišnje, neto podrška u Republici Srpskoj iznosi 1.665 KM po kravi, dok se u Federaciji kreće od 2.235 do 2.835 KM, a u Srbiji iznosi 2.520 KM.

Na nivou farme od 50 muznih krava to znači:

• RS: 83.250 KM

• FBiH: 111.750 – 141.750 KM

• Srbija: 126.000 KM

Predsjednik Udruženja poljoprivrednih proizvođača – mljekara Republike Srpske Milorad Arsenić u dostavljenoj analizi poručuje da mljekar u Republici Srpskoj na ovaj način “izgubi vrijednost jednog novog traktora u 2–3 godine”, ili vrijednost 6–12 junica godišnje, a u najnepovoljnijem scenariju čak i iznos jednak jednoj godišnjoj premiji za mlijeko.

Republika Srpska je u 2024. proizvela 130 miliona litara sirovog mlijeka, dok projekcija za 2025. iznosi 136 miliona litara (+4,6%). U Federaciji BiH rast je znatno brži, sa 140 na 158 miliona litara (+12,8%), dok Srbija bilježi rast sa 780 na 858 miliona litara (+10%).

Zbog ovih trendova, projekcija tržišnog udjela Republike Srpske u BiH do 2028. godine pokazuje pad sa 32% (2025) na 26% (2028), dok Federacija BiH raste sa 38% na 44%, a uvoz ostaje stabilan na 30%.

BiH uvozi skupo, izvozi jeftino

U analizi se navode i podaci Uprave za indirektno oporezivanje BiH za prvih 11 mjeseci 2025. godine: uvoz mlijeka i mliječnih prerađevina iznosio je 234 miliona KM, dok je izvoz bio 133 miliona KM. Istovremeno, uvezeno je oko 45 miliona kilograma, a izvezeno 65 miliona kilograma.

Zaključak je da BiH nema dovoljno razvijene kapacitete prerade u proizvode veće tržišne vrijednosti poput sireva i maslaca, što potvrđuju i prosječne cijene: uvoz u prosjeku košta 5,2 KM/kg, dok izvoz iznosi svega 2,04 KM/kg.

U dijelu koji se odnosi na trgovinske lance navodi se da su federalni lanci u Republici Srpskoj prisutni sa 39 marketa, dok lanci iz Republike Srpske u Federaciji BiH imaju 13 marketa.

Mljekari traže hitne mjere: premija +0,05 KM i izjednačavanje troškova

U završnom dijelu dokumenta proizvođači pozivaju na hitnu implementaciju mjera, među kojima su:

• povećanje premije za 0,05 KM po lit

• dodatnih 50 litara regreiranog dizela po grlu

• izjednačavanje troškova obaveznih mjera sa Federacijom ili Srbijom

• isplata podrške po muznoj kravi, a ne po teletu

• jasnije deklarisanje proizvoda koji sadrže nemliječne masti i bjelančevine

• snažnije mjere podrške mladim poljoprivrednicima

Na kraju, mljekari podsjećaju da su Ministarstvu RS upućivali dopise 18. avgusta i 4. decembra 2025. godine, ali da na njih nisu dobili odgovor, iako se radi o prijedlozima koje nazivaju konstruktivnim i korisnim za cijeli sektor.