Zaštita rijeke Bunice sastavni je dio projekta izgradnje autoceste na Koridoru Vc

Predmetnim sistemom u rijeku Bunicu ne ispuštaju se vode sa gradilišta niti oborinske vode sa kolovoza tokom eksploatacije autoceste. Njime se odvode isključivo prirodne oborinske vode koje se i danas prirodno slijevaju sa okolnog slivnog područja prema Bunici.

Rijeka Bunica predstavlja jedan od najvrjednijih prirodnih vodotoka u Bosni i Hercegovini. Njene hidrološke, pejzažne i ekološke vrijednosti bile su jedno od osnovnih polazišta pri planiranju i projektovanju poddionice autoceste Tunel Kvanj - Buna na Koridoru Vc.

Zaštita rijeke Bunice nije naknadno uvedena mjera, već sastavni dio projekta od njegovih prvih planskih faza. Tokom pripreme projektne dokumentacije analizirani su prirodni uslovi prostora, slivna područja, površinske i podzemne vode, hidrološke karakteristike terena i mogući uticaji buduće autoceste kako bi projektna rješenja bila razvijena uz očuvanje prirodnih vrijednosti ovog područja.

Prije početka izvođenja radova izrađena je potrebna prostorno-planska i projektna dokumentacija, uključujući Studiju uticaja na okoliš, te su pribavljeni okolinska dozvola, odgovarajući vodni akti i urbanistička saglasnost. Projektna dokumentacija prošla je stručnu reviziju, a cjelokupan postupak planiranja i pripreme projekta proveden je u skladu sa propisima Federacije Bosne i Hercegovine.

Zaštita voda nije posmatrana kao pojedinačna mjera niti kao administrativna obaveza, već kao sastavni dio projektovanja i realizacije autoceste. Okolinska dozvola, vodni akti, Studija uticaja na okoliš i projektna dokumentacija zajedno definišu mjere zaštite površinskih i podzemnih voda, zaštite tla, sprečavanja erozije, organizacije gradilišta, monitoringa okoliša i postupanja u slučaju incidentnih situacija. Na tim osnovama razvijena su sva kasnija projektna rješenja i uspostavljen jedinstven sistem upravljanja okolišem tokom planiranja, izgradnje i eksploatacije autoceste.

Odvodnja voda projektovana je kroz dva odvojena sistema. Vanjski sistem služi prihvatu i odvođenju oborinskih voda sa okolnog terena radi zaštite trupa autoceste, okolnog prostora i postojeće infrastrukture, dok je unutrašnji sistem namijenjen prikupljanju oborinskih voda sa kolovoza, njihovom tretmanu i kontrolisanom ispuštanju u skladu sa projektnom dokumentacijom i vodnim aktima. Takva podjela predviđena je još idejnom projektnom dokumentacijom i osigurava funkcionalno razdvajanje vanjske odvodnje prirodnih oborinskih voda od sistema odvodnje koji služe upravljanju vodama tokom izgradnje i eksploatacije autoceste.

Jedno od ključnih projektnih rješenja odnosi se na sistem vanjske odvodnje na području naselja Parila. Njegova izgradnja predviđena je još idejnom projektnom dokumentacijom kroz projekat odvodnje površinskih, podzemnih i pribrežnih voda, koji je bio sastavni dio dokumentacije za izdavanje urbanističke saglasnosti i dalju razradu glavnog projekta. Predmet ovog dorađenog rješenja odnosi se isključivo na vanjski sistem odvodnje.

Idejnim rješenjima iz 2018. i 2023. godine na ovoj lokaciji bio je predviđen otvoreni betonski kanal za prihvat i odvođenje oborinskih voda. Trasa sistema određena je prirodnom konfiguracijom terena, jer se područje naselja Parila nalazi na pravcu prirodnog slijevanja oborinskih voda sa okolnih padina. Zbog toga je projektovan sistem koji omogućava njihovo organizovano prikupljanje i odvođenje uz zaštitu naselja, poljoprivrednih površina, trupa autoceste i postojeće putne infrastrukture.

Obilne padavine koje su u septembru 2025. godine pogodile područje Mostara izazvale su bujične tokove i štete na lokalnim putevima i poljoprivrednim površinama u naselju Parila, ukazujući na značaj planiranog sistema vanjske odvodnje. Nakon obilaska terena, provedenih analiza i razgovora sa predstavnicima lokalne zajednice izvršena je optimizacija projektnog rješenja, uz zadržavanje njegovog osnovnog koncepta. Dorađeno projektno rješenje razvijeno je kroz postupak rješavanja zaprimljenih pritužbi i kontinuiranu komunikaciju sa lokalnom zajednicom, u skladu sa Uputstvom za rješavanje pritužbi nastalih u procesu planiranja, pripreme, projektovanja, izgradnje i nadzora projekata autocesta i brzih cesta, usklađenim sa procedurama Evropske investicione banke (EIB) i Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD). Konačno rješenje prihvatili su vlasnici parcela kroz koje prolazi planirani sistem odvodnje.

Najznačajnija izmjena odnosila se na način prihvata i odvođenja oborinskih voda. Umjesto prvobitno planiranog otvorenog betonskog kanala odabrano je rješenje sa zatvorenim cjevovodom većeg promjera, koje omogućava efikasnije i kontrolisanije odvođenje oborinskih voda, zauzima manje prostora i bolje se uklapa u postojeće okruženje. Važno je naglasiti da ovim sistemom nije predviđeno dovođenje novih voda u rijeku Bunicu niti promjena prirodnog režima njihovog oticanja. Predmet sistema su oborinske vode koje se i danas prirodno slijevaju sa okolnog slivnog područja prema rijeci Bunici. Razlika je u tome što se umjesto njihovog nekontrolisanog površinskog oticanja kroz naselje predviđa njihovo organizovano prihvatanje i kontrolisano odvođenje zatvorenim cjevovodom do mjesta ispuštanja definisanog projektnom dokumentacijom. Time se zadržava prirodni pravac oticanja oborinskih voda, uz smanjenje rizika od nekontrolisanog razlijevanja, erozije i nastanka šteta na privatnim parcelama, poljoprivrednim površinama, lokalnim putevima i objektima u naselju Parila.

Pored sistema vanjske odvodnje, projekt obuhvata i upravljanje vodama koje nastaju tokom izvođenja radova. Njihovo prikupljanje i zbrinjavanje uređeno je Studijom uticaja na okoliš, okolinskom dozvolom, vodnim aktima i planovima upravljanja okolišem, koji definišu organizaciju gradilišta i mjere zaštite površinskih i podzemnih voda.

Zaštita voda tokom izgradnje podrazumijeva organizaciju gradilišta i primjenu mjera kojima se sprečava zagađenje površinskih i podzemnih voda. To uključuje odgovarajuće upravljanje vodama sa gradilišta, zabranu servisiranja mehanizacije i skladištenja goriva u zonama visokog rizika, zaštitu površina osjetljivih na eroziju, sprečavanje unošenja sedimenta u vodotoke, pravilno upravljanje građevinskim otpadom i provođenje monitoringa kvaliteta voda tokom izvođenja radova.

U skladu sa Studijom uticaja na okoliš izrađen je Projekat organizacije gradilišta kojim su definisani način organizacije gradilišta, upravljanje vodama koje nastaju tokom izvođenja radova, mjere zaštite vodotoka, monitoring kvaliteta voda, tla i zraka te postupci za reagovanje u slučaju incidentnih zagađenja. Radovi se izvode u skladu sa odobrenom projektnom dokumentacijom uz kontinuirani stručni nadzor.

Po završetku izgradnje upravljanje oborinskim vodama sa kolovoza tokom eksploatacije autoceste provodi se kroz zaseban sistem odvodnje, koji nije predmet vanjske odvodnje na području naselja Parila. Taj sistem obuhvata zatvorenu odvodnju i objekte za tretman oborinskih voda, uključujući taložnike, separatore ulja i masti i druge objekte za prečišćavanje, čime se osigurava zaštita kvaliteta voda. Ovaj sistem u potpunosti je odvojen od vanjskog sistema odvodnje na području naselja Parila i nije povezan sa predmetnim cjevovodom, čime je osigurano da se putem predmetnog cjevovoda odvode isključivo prirodne oborinske vode sa okolnog slivnog područja.

Obaveze investitora ne završavaju završetkom građevinskih radova niti puštanjem autoceste u saobraćaj. Tokom eksploatacije nastavlja se održavanje sistema odvodnje i objekata za tretman voda, monitoring kvaliteta voda, praćenje mogućih erozionih procesa i provođenje mjera definisanih projektnom dokumentacijom, okolinskom dozvolom i vodnim aktima.

Zaštita rijeke Bunice nije pojedinačna građevinska mjera niti se svodi na jedan objekat odvodnje. Ona predstavlja cjelovit sistem planiranja, projektovanja, izdavanja dozvola, izvođenja radova, monitoringa i upravljanja vodama koji se provodi od prvih faza razvoja projekta i nastavlja tokom cijelog perioda korištenja autoceste.

Od prvih hidroloških i hidrauličkih analiza, preko procjene uticaja na okoliš i izrade projektne dokumentacije, do izvođenja radova i budućeg upravljanja sistemima odvodnje, cilj projekta ostao je isti – očuvati prirodne vrijednosti rijeke Bunice i njenog sliva te omogućiti razvoj moderne saobraćajne infrastrukture uz odgovorno upravljanje vodnim resursima.