Platni promet između Srbije i Crne Gore: Pitanje staro 15 godina

Više od 15 godina između Crne Gore i Srbije ne postoji direktni platni promet.

Ovo pitanje aktuelizovano je tokom susreta predsjednika Crne Gore i Srbije, Jakova Milatovića i Aleksandra Vučića, u Beogradu 10. jula, koji su ocijenili da je to prepreka razvoju biznisa i ekonomskih odnosa dvije države, piše Radio Slobodna Evropa.

Direktni platni promet svih ovih godina, i pored brojih obećanja zvaničnika, nije uspostavljen jer banke u Crnoj Gori nisu imale interes da u tome učestvuju, na način kako je to regulisano 2007.godine.

Crna Gora sa Srbijom, kao i sa ostalim zemljama regiona, platni promet obavlja posredstvom stranih korespondentskih banaka.

U Centralnoj banci, vrhovnoj monetarnoj instituciji u Crnoj Gori, kao najoptimalnije rješenje navode projekat povezivanja centralnih banaka Zapadnog Balkana sa Evropskom centralnom bankom – TARGET Instant Payment Settlement.

Ovaj projekat se odvija pod pokroviteljstvom Berlinskog procesa, inicijative čiji je cilj povezivanje zapadnobalkanskih zemalja i Evropske unije na putu ka članstvu u EU.

Kad je prekinut direktni platni promet?

Nakon izlaska iz zajedničke države sa Srbijom i sticanja nezavisnosti Crne Gore 2006. godine između te dvije države prekinut je direktni platni promet.

Godinu kasnije potpisan je Sporazum o međunarodnom kliringu iz 2007. godine, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Srbije pod pokroviteljstvom Narodne banke Srbije.

Sporazum je zaživio između BiH i Srbije, dok se Crna Gora u taj sistem nije uključila.

Da bi se uspostavio direktan platni promet bilo je neophodno da banke iz obje države zaključe bilateralne ugovore o otvaranju računa, preko kojeg bi se plaćale poslovne transakcije.

No, nijedna banka sa sjedištem u Crnoj Gori nije bila zainteresovana da uđe u taj sistem, iako je Centralna banka potpisivanjem Sporazuma stvorila uslove za funkcionisanje takvog sistema prenosa novca.

Kako su nam nezvanično objasnili iz bankarskih krugova, za banke koje nemaju veliki promet isplativije je da transakcije obavljaju preko inostranih banaka , kod kojih imaju otvorene račune.

Šta kažu zvaničnici?

Nakon obnove nezavisnost Crne Gore, sve vlade obećavale su uspostavljanje direktnog platnog prometa ali do toga nije došlo.

Brojni sastanci privrednika i zvaničnika tokom vlasti u avgustu 2020. smijenjene Demokratske partije socijalista završavali su zaključkom kako treba uspostaviti direktan platni promet između Srbije i Crne Gore.

Ipak banke u tome nisu vidjele sopstveni interes a Centralna banka nije imala i nema mehanizam da ih na to obaveže.

I nove vlasti nastavile su sa istim zalaganjima.

Ministar finansija Crne Gore Aleksandar Damjanović sredinom prošle godine saopštio je da taj je resor, dopisom Centralnoj banci, inicirao uspostavljanje direktnog platnog prometa sa Srbijom.

Iste godine i premijer Dritan Abazović je tokom sastanka u Beogradu sa srpskom premijerkom Anom Brnabić kazao da je privržen ovoj inicijativi.

Pitanje je aktuelizovano i tokom poslednjeg susreta zvaničnika Crne Gore i Srbije, predsjednika Jakova Milatovića i Aleksandra Vučića u Beogradu 10. jula.

“Ne bih da ustanovljavam krivca, ali sa naše strane to je potpuno čisto. Riječ je o međunarodnom kliringu i nikakve troškove tu nemaju ni poslovne banke u Crnoj Gori, ni Centralna banka”, tvrdi Vučić.

On je kazao da je tu u pitanju “nešto drugo”.

“Najveći dio korespondentskih banaka u Crnoj Gori su njemačke i švajcarske i od uvođenja eura one žele da imaju punu kontrolu”, naveo je Vučić.

Milatović i Vučić tokom sastanka u Beogradu 10. jula

Naime, privrednici dvije države godinama ističu da im je problem odvijanje platnog prometa preko stranih korespondentnih banaka što im stvara dodatne troškove u vidu visokih provizija, a zatim čekaju duže od dva dana da im novac “legne” na račun.

Milatović je podržao ideju o uspostavi direktnog platnog prometa jer je, kako je kazao, Srbija jedan od najvažnijih ekonomskih partnera Crne Gore.

Kako je Milatović naveo, Srbija je 2022. bila najveći strani investitor sa 137 miliona eura ili 12 odsto ukupne vrijednosti stranih investicija, što je u odnosu na godinu ranije povećanje od 80 odsto.