Kamate niske, troškovi visoki: Zašto štednja opada, a depoziti rastu?

Narodna štednja u Republici Srpskoj smanjena je za više od 200 miliona maraka tokom devet mjeseci 2024. godine, ali istovremeno ukupni iznos sredstava koje građani drže u bankama bilježi rast.

Prema podacima iz najnovijeg izvještaja o makroekonomskim pokazateljima Republike Srpske, koji je sačinio entitetski resorni organ, štednja građana na dan 30. septembar iznosila je 3,23 milijarde KM. U poređenju s krajem prošle godine, to predstavlja pad od 214,5 miliona maraka, odnosno sedam procenata.

Istovremeno, ukupna sredstva stanovništva u bankarskom sektoru – uključujući štedne i tekuće račune – porasla su na 4,63 milijarde KM, što je povećanje od 226,1 milion KM, odnosno pet posto u odnosu na kraj 2023.

Ekonomisti navode da su građani u ovom periodu nastavili da povećavaju novac u bankama, ali su pritom smanjili klasičnu štednju – sve više sredstava preusmjeravaju na tekuće račune ili u druge oblike ulaganja.

Predsjednica dobojskog udruženja građana "Tolerancijom protiv različitosti" (ToPeeR), Snežana Šešlija, ističe da su niske kamatne stope jedan od glavnih razloga zbog kojih građani odustaju od štednje u bankama. Po njenim riječima, u dobojskoj regiji primjetan je snažan rast ulaganja u nekretnine – čak i do 30 odsto više u odnosu na prethodnu godinu.

"Ljudi žele da sačuvaju vrijednost novca, pa se odlučuju za kupovinu stanova ili zemljišta. Često su to stanovi kupljeni gotovinom, koji po završetku gradnje ostaju prazni, jer ne predstavljaju primarno mjesto stanovanja, već način ulaganja. Zanimljivo je da su sada domaći kupci ti koji prednjače, dok je interesovanje dijaspore opalo", navodi Šešlija.

Ekonomski novinar Nemanja Vukojević smatra da je smanjenje štednje posljedica rasta životnih troškova.

"Cijene neprestano rastu, dok plate to ne prate. Mnogi su bili prinuđeni da posegnu za svojom štednjom kako bi pokrili osnovne mjesečne izdatke. Od pandemije do danas, pojedini proizvodi poskupjeli su i do 70 odsto", naglašava on.

Dodaje i da se iz kvartala u kvartal bilježi porast potrošačkih kredita, što pokazuje da se sve više građana zadužuje kako bi ispunili svakodnevne finansijske obaveze. Ukoliko se ovakvi trendovi nastave, Vukojević prognozira daljnje povlačenje štednih sredstava.

Podaci Ministarstva finansija pokazuju da oročena štednja čini 75,9 odsto ukupne štednje i da je u blagom porastu – viša je za 47 miliona KM ili dva procenta. Nasuprot tome, štednja po viđenju (bez tekućih računa) iznosi 24,1 odsto i bilježi pad od gotovo 50 miliona KM (sedam procenata).

S druge strane, stanje na tekućim računima poraslo je za 229 miliona KM, što predstavlja povećanje od 13 procenata u odnosu na kraj prošle godine, dok su ukupni depoziti građana u bankama viši za 226,1 milion KM.