Presuda koja mijenja sve: Specijalizanti u FBiH više nisu dužni vraćati plaće

Nakon godina neizvjesnosti, pravne nesigurnosti i sudskih odluka koje su išle na štetu mladih ljekara, specijalizanata u Federaciji Bosne i Hercegovine, konačno je stigla vijest koja mijenja pravila igre: Vrhovni sud FBiH zauzeo je novi pravni stav kojim se ukida obaveza vraćanja plaća i naknada specijalizantima koji prekinu radni odnos prije isteka ugovorenog roka, saznaje Akta.ba.

U presudi broj: 58 0 P 220129 24 Rev od 20.03.2025. godine, Vrhovni sud FBiH je po uzoru na sudsku praksu najviših sudova u regiji, iz temelja preinačio dosadašnje pravno shvatanje koje je smatralo da su bruto plate i druge naknade dio troškova specijalizacije – i da se u slučaju ranijeg raskida ugovora o radu moraju vratiti zdravstvenoj ustanovi.

Šta se mijenja?

Građansko odjeljenje Vrhovnog suda Federacije BiH je na sjednici održanoj 19. marta 2025. godine zauzelo konačan stav:

"U troškove specijalizacije ne spadaju isplaćene bruto i neto plaće i druge naknade vezane za radni odnos, bez obzira gdje je specijalizant obavljao rad".

Drugim riječima, plaće, topli obrok i naknada za odvojeni život više se ne mogu smatrati "troškovima specijalizacije" koje ljekar mora vratiti ako ode iz ustanove prije isteka ugovora.

Presuda naglašava i društveni i pravni značaj plate kao sredstva egzistencije. Sud navodi:

"Plaća kao ekvivalent za izvršeni rad predstavlja najbitniji socijalno-ekonomski institut iz okvira radnog prava, zbog čega su pravo na plaću i zaštita plaće striktno regulirani odredbama čl. 75–83 Zakona o radu FBiH, kao i čl. 138 Zakona o izvršnom postupku FBiH."

Sud se u obrazloženju poziva i na međunarodne akte, konkretno član 7. Međunarodnog pakta o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima, u kojem se propisuje da je plaća pravo za izvršeni rad koje osigurava egzistenciju radniku i njegovoj porodici, i da se kao takva može ograničiti samo pod jasno definisanim zakonskim uslovima.

Prijašnja praksa: teret na ljekarima

Podsjetimo, prethodne presude ovog istog suda imale su drugačiji stav. Tako je u Presudi broj: 58 0 P 059430 20 Rev od 06.10.2020. navedeno da je specijalizant dužan vratiti plaće ako je raskinuo radni odnos prije isteka roka iz ugovora. Sličan stav zauzet je i u Presudi broj: 39 0 Rs 040972 19 Rev od 08.06.2021., u kojoj je sud utvrdio da nije važno gdje je specijalizacija obavljena, niti da li je ljekar u tom periodu aktivno radio – ako postoji ugovor, dug mora biti vraćen.

Te odluke su ljekarima stvarale ogroman finansijski i profesionalni pritisak, ograničavale mobilnost i, u mnogim slučajevima, forsirale ostanak u ustanovama u kojima nisu željeli ostati.

Ova nova presuda dolazi u pravom trenutku, kada mnogi mladi ljekari razmatraju odlazak iz zemlje, upravo zbog nesigurnih i represivnih uslova rada. Odluka Vrhovnog suda sada pruža pravnu zaštitu i sigurnost specijalizantima, te jasno odvaja troškove edukacije (kao što su školarine i kotizacije) od zakonski zaštićenih primanja – plaće za obavljeni rad.

Ona je i poziv na odgovornost zdravstvenim ustanovama koje su godinama koristile klauzule o vraćanju bruto plata kao način zadržavanja kadra, često bez obzira na stvarne uslove rada.

E.K.