Pravilnik o proizvodima od žitarica

 

Službeni glasnik Republike Srpske, Broj 25, 17.3.2020.g.

 

Na osnovu člana 34. stav 2. t. 2), 3), 4) i 9) Zakona o hrani (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 19/17) i člana 76. stav 2. Zakona o republičkoj upravi (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 115/18), ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede donosi

 

PRAVILNIK
O PROIZVODIMA OD ŽITARICA

Član 1.
Ovim pravilnikom propisuju se kategorizacija, kvalitet i dodatni zahtjevi za označavanje proizvoda od žitarica koji se stavljaju na tržište Republike Srpske.

Član 2.
Prema namjeni, sastavu, osobinama i vrsti tehnološkog procesa proizvodi od žitarica razvrstavaju se i stavljaju na tržište pod nazivom:
1) oljuštene žitarice,
2) gotovi proizvodi od žitarica,

3) mlinski proizvodi.

Član 3.
(1) Oljuštene žitarice su žitarice dobijene ljuštenjem ili drugom odgovarajućom obradom zrelih, zdravih i dobro očišćenih zrna.
(2) Oljuštene žitarice su:
1) oljuštena riža i
2) druge oljuštene žitarice (ječam, pšenica, zob, proso, sirak, spelta i heljda).
(3) Oljuštena riža iz stava 2. tačka 1) ovog člana označava se kao riža.
(4) Proizvodi iz stava 2. tačka 2) ovog člana stavljaju se na tržište i pod nazivom: “kaše”, te sadrže podatak o vrsti žitarice od koje proizvod potiče (npr. prosena kaša, ječmena kaša i slično).

Član 4.
Na tržište nije dozvoljeno stavljati oljuštena žita za ljudsku upotrebu koja sadrže:
1) žive skladišne štetočine i insekte u bilo kojem razvojnom obliku,
2) mrtve insekte ili njihove dijelove, 3) ekskremente i dlake glodara.

Član 5.
(1) Zavisno od načina tehnološke obrade, riža se ra- zvrstava i stavlja na tržište pod nazivom:
1) neoljuštena riža (smeđa riža, cargo riža, prirodna riža, integralna riža) kojoj je odstranjena samo spoljašnja ljuska,
2) oljuštena ili bijela riža kojoj su odstranjeni spoljna ljuska, cjelokupni spoljašnji i unutrašnji slojevi opne i cijela klica,
3) neoljuštena parena (parboiled) riža koja je obrađena u vreloj vodi ili vodenoj pari i osušena vrućim vazduhom, a potom ljuštena uz odstranjivanje samo spoljašnje ljuske,
4) oljuštena ili bijela parena (parboiled) riža koja je obrađena u vreloj vodi ili vodenoj pari i osušena vrućim vazduhom, a potom ljuštena uz odstranjivanje cijele opne ili klice.
(2) Prema obliku i veličini zrna riža se razvrstava kao:
1) riža okruglog zrna, sa dužinom zrna do 5,2 mm, a omjer između dužine i širine je manji od 2 mm,
2) riža srednjeg zrna, sa dužinom zrna od 5,2 mm do 6 mm, a omjer između dužine i širine je manji od 3 mm,
3) riža dugog zrna, sa dužinom zrna većom od 6 mm, a omjer između dužine i širine je 3 mm ili više,
4) lomljena riža, odnosno dijelovi zrna kod kojih je dužina manja od 3⁄4 dužine cijelog zrna.

Član 6.
Oljuštena riža, na osnovu stepena ljuštenja, na trži- šte se stavlja pod nazivom:
1) djelimično oljuštena, gdje su djelimično odstranje- ne spoljašnja i unutrašnja ljuska i klica,
2) oljuštena, gdje je potpuno odstranjena spoljašnja ljuska i većina unutrašnje ljuske i dio klice,
3) ekstra oljuštena, gdje su potpuno odstranjene spolja- šnja i unutrašnja ljuska, cijela klica i dio endosperma.

Član 7.
Slatka bijela ili amilopektinska riža (Oryza sativa L. glutinosa) je posebna vrsta riže koja ima zrna mliječno- bijele boje i u skrobu sadrži isključivo amilopektin, a kuvana zrna ove riže su ljepljiva.

Član 8.
(1) Riža mora da ispunjava sljedeće minimalne uslove kvaliteta:
1) da prilikom kuvanja zrna ravnomjerno nabubre i zadrže oblik, ne smiju se raskuvavati i slijepiti, osim lomljene riže i slatke bijele riže,
2) da ukus i miris kuvane riže odgovara vrsti i sorti i ne smije sadržavati druge mirise i ukuse,
3) može sadržavati do 15% vode.
(2) Neoljuštena riža mora da zadovoljava sljedeće uslove kvaliteta, i to da:
1) je svijetlosmeđe boje sa dijelovima zelenkaste i crvenkaste boje,
2) je sadržaj zrna druge sorte riže istog kvaliteta u količini do 5%,
3) sadrži do 0,11% primjesa, od toga neorganskih do 0,01% i organskih do 0,1%,
4) sadrži do 5% lomljenih zrna,
5) sadrži do 3% nezrelih zrna sa prirodnim oštećenjima.
(3) Oljuštena ili bijela riža mora da zadovoljava sljedeće uslove kvaliteta, i to da:
1) je bijele do žućkastobijele ili sivkaste boje,
2) sadržaj zrna druge sorte riže istog kvaliteta može biti do 5%,
3) sadrži do 0,11% primjesa, od toga neorganskih do 0,01% i organskih do 0,1%,
4) sadrži do 0,1% neoljuštenih zrna riže ili dijelova rižine ljuske,
5) sadrži do 7% lomljenih zrna,
6) sadrži do 3% nezrelih zrna sa prirodnim oštećenjima,
7) sadrži do 3% kredastih zrna,
8) sadrži do 2% zrna sa crvenom prugom,
9) sadrži do 0,5% zrna sa tamnim prugama,
10) da sadrži do 2% oštećenih zrna.
(4) Neoljuštena parena (parboiled) riža mora da zadovoljava sljedeće uslove kvaliteta, i to da:
1) bude ravnomjerne tamnožute boje ćilibara, bez vidljivih zrna svjetlije ili tamnije boje,
2) je količina zrna druge sorte riže istog kvaliteta do 5%,
3) sadrži do 0,11% primjesa, od toga 0,01% neorganskih i organskih do 0,1%,
4) sadrži do 3% lomljenih zrna,
5) sadrži do 3% nezrelih zrna sa prirodnim oštećenjima.
(5) Oljuštena ili bijela parena (parboiled) riža mora da zadovoljava sljedeće uslove kvaliteta, i to da:
1) je ravnomjerne žute do tamnožute boje ćilibara, bez vidljivih zrna svjetlije ili tamnije boje,
2) je količina zrna druge sorte riže istog kvaliteta do 5%,
3) sadrži do 0,11% primjesa, od toga neorganskih do 0,01% i organskih do 0,1%,
4) sadrži do 0,1% neoljuštenih zrna riže ili dijelo- va rižine ljuske,
5) sadrži do 7% lomljenih zrna,
6) sadrži do 3% nezrelih zrna sa prirodnim oštećenjima,
7) sadrži do 0,2% požutjelih zrna,
8) sadrži do 0,1% nedozrelih zrna,
9) sadrži do 3% zrna sa crvenom prugom, 10) sadrži do 1% toplotom oštećenih zrna.

Član 9.
(1) Druge oljuštene žitarice zadovoljavaju sljedeće uslove kvaliteta, i to da:
1) boja, miris i ukus odgovaraju vrsti žitarice,
2) ne sadrže primjese stranog porijekla, zrna drugih žitarica i oštećena zrna, osim ako ovim pravilnikom nije drugačije propisano,
3) ne sadrže nečistoće životinjskog porijekla,
4) količina vode nije veća od 14,5%, osim ako ovim pravilnikom nije drugačije propisano,
5) sadrže do 0,25% neoljuštenih zrna, do 0,25% nečistoća i zrna drugih žitarica, od čega 0,15% ljuske, pljeve i pljevice, te do 0,10% zrna drugih žitarica, osim ako ovim pravilnikom nije drugačije propisano,
6) sadrže najviše do 10% lomljenih zrna, osim oljuštenog ječma koji može imati najviše do 5% lomljenih zrna.
(2) Pod lomljenim zrnima iz stava 1. tačka 6. ovog člana smatraju se zrna koja su manja od 2/3 cijelog zrna.

Član 10.
(1) Gotovi proizvodi od žitarica razvrstavaju se i stavljaju na tržište pod nazivom:
1) instant oljuštene žitarice (žitne kaše),

2) instant mlinski proizvodi,

3) žitne pahuljice,
4) musli proizvodi,
5) ekstrudirani i ekspandirani proizvodi.
(2) Instant oljuštene žitarice (žitne kaše) proizvo- de se po posebnom postupku, skraćujući time vrijeme pripreme za neposrednu potrošnju i zadovoljavaju uslove kvaliteta oljuštenih žitarica iz člana 8. ovog pravilnika.
(3) Instant mlinski proizvodi dobijeni su posebnim postupcima toplotne i mehaničke obrade, promijenjenih fizičkih osobina, što skraćuje vrijeme pripreme ovih proizvoda za neposrednu potrošnju, te se koriste u daljoj proizvodnji i zadovoljavaju uslove kvaliteta mlinskih proizvoda iz člana 12. ovog pravilnika.
(4) Žitne pahuljice proizvode se od oljuštenih ili neoljuštenih žitarica posebnim postupcima toplotne i mehaničke obrade.
(5) Žitne pahuljice mogu sadržavati do 14% vode, osim pahuljica od prosa u kojima je dozvoljeno do 14,5% vode.
(6) Zobene pahuljice sadrže najviše 0,15% zobenih ljuski.
(7) Musli proizvodi su mješavine pahuljica od žita, suvog voća i drugih sirovina.
(8) Ekstrudirani i ekspandirani proizvodi dobijeni su postupkom ekstrudiranja ili ekspandiranja žitarica i dodatih sirovina.

Član 11.
(1) Mlinski proizvodi dobijaju se iz očišćenih i pripremljenih žitarica postupcima usitnjavanja i razvrstavanja proizvoda mljevenja.
(2) S obzirom na tehnološki postupak, mlinski proizvodi su:
1) prekrupa,
2) griz,
3) brašno,
4) prekrupa i brašno iz cijelog zrna, 5) klica,
6) mekinje za ljudsku ishranu.
(3) Mlinski proizvodi stavljaju se na tržište kao upakovani proizvodi i u rasutom stanju (rinfuzi).
(4) Ako se mlinski proizvodi stavljaju na tržište u rasutom stanju, podaci iz deklaracije navode se na prodaj- nom mjestu.

Član 12.
Mlinski proizvodi zadovoljavaju sljedeće uslove kvaliteta:
1) ne sadrže ni žive ni mrtve skladišne štetočine u bilo kojem razvojnom obliku,
2) ne sadrže nečistoće životinjskog porijekla,
3) smiju sadržavati do 0,5% nečistoća biljnog porijekla,
4) smiju sadržavati do 0,05% pijeska, uz izuzetak heljdinog brašna koje može sadržavati do 0,2% pijeska,
5) da je količina vode do 15%,
6) da boja, miris i ukus odgovaraju vrsti žitarice.

Član 13.
(1) Mlinski proizvodi čuvaju se u čistim, suvim i prozračnim prostorijama ili posebnim objektima (silosima za brašno).
(2) U prostorijama gdje se čuvaju mlinski proizvodi nije dozvoljeno skladištiti robu koja bi uticala na njihovu bezbjednost i kvalitet.
Član 14.
(1) Tip mlinskih proizvoda od pšenice i raži određuje se prema sadržaju mineralnih materija (pepela).
(2) Na deklaraciji se uz naziv brašna obavezno navodi i tip brašna.

Član 15.
(1) Mlinski proizvodi od pšenice proizvedeni mljevenjem obične pšenice (Triticum aestivum L.) ili tvrde pšenice (Triticum durum Desf.) su: pšenično brašno ra- znih tipova, griz, prekrupa, proizvodi iz cijelog zrna, klice i mekinje.
(2) Pšenična brašna i griz proizvode se mljevenjem endosperma pšenice nakon izdvajanja ljuske i klice i na tržištu se nalaze u različitim tipovima i granulacija- ma.
(3) Pšenični griz je proizvod dobijen mljevenjem hljebne pšenice, pri čemu u najmanje 80% ukupne mase veličina čestica treba da bude preko 0,2 mm.
(4) Pšenična prekrupa je proizvod dobijen usitnjavanjem pšenice kojoj je izdvojena klica.
(5) Pšenični proizvodi iz cijelog zrna sadrže sve dijelove očišćenog i samljevenog zrna, a to su:
1) brašna iz cijelog zrna (integralno brašno),
2) prekrupa iz cijelog zrna (integralna prekrupa).
(6) Pšenična klica namijenjena ishrani ljudi izdvaja se pri mljevenju pšenice.
(7) Pšenične mekinje namijenjene ishrani ljudi su proizvod koji sadrži uglavnom omotač pšeničnog zrna.

Član 16.
Pšenično brašno i griz razvrstavaju se i stavljaju na tržište pod nazivom:
1) griz (tip 400),
2) bijelo brašno (tip 400, tip 500 i tip 550),
3) polubijelo brašno (tip 700, tip 710 i tip 850), 4) crno brašno (tip 1100 i tip 1600),
5) prekrupa,
6) integralno brašno (iz cijelog zrna),
7) integralna prekrupa (iz cijelog zrna),
8) brašno iz durum pšenice,
9) griz iz durum pšenice.

Član 17.
Mlinski proizvodi od pšenice zadovoljavaju sljedeće zahtjeve kvaliteta:
1) količina pepela, računato na suvu materiju, iznosi: 1. do 0,45% za griz i bijelo brašno tip 400,
2. od 0,46% do 0,55% za bijelo brašno tip 500,
3. od 0,50% do 0,60% za bijelo brašno tip 550,
4. od 0,65% do 0,75% za polubijelo brašno tip 700, 5. od 0,66% do 0,76% za polubijelo brašno tip 710, 6. od 0,80% do 0,90% za polubijelo brašno tip 850, 7. od 1,05% do 1,15% za crno brašno tip 1100,
8. od 1,55% do 1,65% za crno brašno tip 1600, 9. do 3% za prekrupu,
10. do 2% za brašno i prekrupu iz cijelog zrna, 11. do 0,90% za griz i durum pšenicu,
12. od 0,90% do 2% za brašno iz durum pšenice, 13. do 5,5% za klicu,
14. do 7% za pšenične mekinje;
2) stepen kiselosti mlinskih proizvoda iznosi: 1. 2,5 za griz i bijelo brašno tip 400,
2. 3 za bijelo brašno tip 500,
3. 2,9 za bijelo brašno tip 550,
4. 3 za polubijelo brašno tip 700, 5. 3,2 za polubijelo brašno tip 710, 6. 3,2 za polubijelo brašno tip 850,
7. 3,3 za crno brašno tip 1100,
8. 4 za crno brašno tip 1600,
9. 5 za brašno i prekrupu iz cijelog zrna, 10. 6 za prekrupu,
11. 40/100g masti za klice,
12. 8 za pšenične mekinje;
3) pšenična klica treba da sadrži najmanje 25% bje- lančevina i više od 8% masti računato na suvu materiju.

Član 18.
Mlinski proizvodi od raži i pšenoraži razvrstavaju se i stavljaju na tržište pod nazivom:
1) raženo brašno i brašno od pšenoraži (tip 750, tip 950, tip 1250),
2) raženi griz i griz od pšenoraži,
3) ražena prekrupa i prekrupa od pšenoraži,
4) raženo brašno i brašno od pšenoraži, ražena prekrupa i prekrupa od pšenoraži iz cijelog zrna,
5) ražene mekinje i mekinje od pšenoraži.

Član 19.
Mlinski proizvodi od raži i pšenoraži zadovolja- vaju sljedeće zahtjeve kvaliteta:
1) količina pepela, računato na suvu materiju, iznosi: 1. od 0,70% do 0,80% za brašno tip 750,
2. od 0,90% do 1% za brašna tip 950,
3. od 1,20% do 1,30% za brašno tip 1250,
4. do 2% za prekrupu,
5. do 2% za brašno i prekrupu iz cijelog zrna;
2) stepen kiselosti mlinskih proizvoda od raži i pšenoraži iznosi do:
1. 3 za brašno tip 750,
2. 3,5 za brašno tip 950,
3. 4 za brašno tip 1250,
4. 5 za prekrupu,
5. 5 za brašno i prekrupu iz cijelog zrna.

Član 20.
(1) Mlinski proizvodi od kukuruza razvrstavaju se i stavljaju na tržište pod nazivom:
1) kukuruzna prekrupa, 2) kukuruzni griz,
3) kukuruzno brašno, 4) mekinje,
5) klice.
(2) U procesu mljevenja kukuruza odstranjuju se klice.

Član 21.
(1) Mlinski proizvodi od kukuruza zadovoljavaju slje- deće zahtjeve kvaliteta:
1) stepen kiselosti iznosi do:
1. 3 za prekrupu i griz,
2. 4 za brašno.
(2) količina masti iznosi do:
1) 2% računato na suvu materiju u brašnu,
2) 2% računato na suvu materiju u prekrupi i grizu.

Član 22.
(1) Mlinski proizvod od heljde je heljdino brašno, a dobija se mljevenjem zdravih i očišćenih zrna heljde.
(2) Heljdino brašno može sadržavati do 2,5% pepela računato na suvu materiju, a stepen kiselosti iznosi do 4.

Član 23.
(1) Ječmeno, zobeno i brašno drugih žitarica dobija se mljevenjem oljuštenih zrna ječma, zobi i drugih žita- rica.
(2) Količina pepela kod zobenog brašna iznosi do 3,5%, a kod ječmenog brašna do 2,5% računato na suvu ma- teriju.
(3) Stepen kiselosti kod ječmenog i zobenog brašna iznosi do 4,5.

Član 24.
(1) Namjensko brašno i namjenski griz su mlinski pro- izvodi koji su sastavom prilagođeni zahtjevima krajnjih proizvoda i zadovoljavaju minimalne uslove kvaliteta mlinskih proizvoda navedene u članu 12. ovog pravilnika.
(2) Namjensko brašno i namjenski griz na deklaraciji obavezno sadrže namjenu i uputstvo za upotrebu.

Član 25.
(1) Deklarisanje ili označavanje proizvoda od žitari- ca namijenjenih krajnjem potrošaču definisano je u skla- du sa posebnim propisima o pružanju informacija potro- šačima o hrani.
(2) Prilikom deklarisanja neupakovanih proizvoda od žitarica navodi se:
1) naziv pod kojim se hrana stavlja u promet,
2) podatak o sastojcima koji mogu da izazovu alergije i/ ili intolerancije,
3) podatak o subjektu u poslovanju hranom koji proizvode od žitarica pakuje na mjestu prodaje krajnjem potroša- ču,
4) neto količina hrane,
5) rok trajanja,
6) podatak o subjektu u poslovanju hranom koji proizvodi proizvode od žitarica,
7) zemlja porijekla.
(3) Neto količina, dozvoljeno odstupanje, te način označavanja neto količine za proizvode od žitarica u skladu je sa posebnim propisom o pružanju informacija potrošačima o hrani.
(4) U procesu proizvodnje proizvoda od žitarica dozvoljeno je dodavanje aditiva u skladu sa posebnim propi- sima o hrani.

Član 26.
(1) Subjekat u poslovanju sa hranom prije početka proizvodnje dužan je da ima proizvođačku specifikaciju.
(2) Proizvođačka specifikacija sadrži:
1) evidencijski broj specifikacije,
2) naziv proizvoda i njegovo trgovačko ime ako ga proizvod ima,
3) datum donošenja proizvođačke specifikacije,
4) podatke o deklaraciji i hranjivoj vrijednosti proizvoda,
5) kratak opis tehnološkog postupka proizvodnje,
6) opis najvažnijih senzornih svojstava proizvoda,
7) izvještaj o analizi odgovarajućih parametara specifičnih za proizvod izvršen u ovlašćenoj laborato- riji,
8) grupu kojoj proizvod pripada, u skladu sa klasifikacijom definisanom u ovom pravilniku.
(3) Proizvođačka specifikacija proizvoda od žitarica koji se razlikuju samo po neto količini ili obliku, a istog su sastava i proizvode se po istom tehnološkom postupku, može da prati isti izvještaj o izvršenom ispitivanju kvaliteta proizvoda.

Član 27.
Stupanjem na snagu ovog pravilnika prestaju da se primjenjuju odredbe glava III i IV Pravilnika o kvalitetu žita, mlinskih i pekarskih proizvoda, tjestenina i brzo smrznutih tijesta (“Službeni list SFRJ”, br. 53/83 i 57/88).

Član 28.
Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srpske”.

 

Broj: 12.03.6-330-501/20

5. marta 2020. godine Banjaluka

Ministar,
Dr Boris Pašalić, s.r.