Program posebnog nadzora nad prisustvom karantinskog štetnog organizma Erwinia amylovora (Burrill)

 

Službeni glasnik Republike Srpske – broj, 33 15.4.2021.

 

Na osnovu člana 31. Zakona o zaštiti zdravlja bilja u Republici Srpskoj (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 25/09) i člana 76. stav 2. Zakona o republičkoj upravi (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 115/18), ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede donosi

 

PROGRAM
POSEBNOG NADZORA NAD PRISUSTVOM KARANTINSKOG ŠTETNOG ORGANIZMA Erwinia amylovora (Burrill) Winslow et al. -

PROUZROKOVAČA BAKTERIOZNE PLAMENjAČE JABUČASTIH VOĆAKA NA PODRUČJU REPUBLIKE SRPSKE U 2021. GODINI

 

Član 1.
Ovim programom utvrđuju se mjere, rokovi, način sprovođenja mjera, subjekti koji ih sprovode, izvori i način obezbjeđivanja i korišćenja sredstava, kao i način kontrole sprovođenja mjera posebnog nadzora nad prisustvom Erwinia amylovora (Burrill) Winslow et al. - prouzrokovača bakteriozne plamenjače jabučastih voćaka na području Republike Srpske u 2021. godini.

Član 2.
(1) Cilj ovog programa je utvrđivanje prisustva, odnosno odsustva karantinskog štetnog organizma Erwinia amylovora (Burrill) Winslow et al. - prouzrokovača bakteriozne plamenjače jabučastih voćaka na mjestima ulaska pošiljki biljnih vrsta domaćina patogena u Republiku Srpsku, a koje podliježu fitosanitarnom pregledu prilikom uvoza, u registrovanim rasadnicima, u proizvodnim zasadima biljnih vrsta domaćina patogena, na okućnicama i u prometu sadnog materijala voća.
(2) Potencijalne biljne vrste domaćini ovog patogena (u daljem tekstu: biljke domaćini) u Republici Srpskoj su jabučaste voćne vrste, a primarno jabuka, kruška, dunja, mušmula i ostale biljne vrste navedene u Prilogu 1. ovog programa, koji čini njegov sastavni dio.
(3) Posebnim nadzorom istražuje se šire područje, odnosno lokaliteti na kojima se u Republici Srpskoj uzga- jaju biljke domaćini iz stava 2. ovog člana radi određivanja statusa istraživanog područja za navedeni organizam, te utvrđivanja mogućih putanja ulaska ili širenja u Republici Srpskoj.

Član 3.
(1) Poseban nadzor radi detekcije karantinskog štetnog organizama Erwinia amylovora sprovodi se na granič- nim prelazima i na cijeloj teritoriji Republike Srpske.
(2) Poseban nadzor i mjere nadzora na graničnim prelazima i u registrovanim rasadnicima sprovodi Repu- blička uprava za inspekcijske poslove (u daljem tekstu: Inspektorat).
(3) Institucije koje imaju ovlašćenje Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (u daljem tek- stu: Ministarstvo) za obavljanje poslova od javnog interesa u oblasti dijagnostike štetnih organizama i zaštite zdravlja bilja za štetni organizam iz stava 1. ovog člana (u daljem tekstu: ovlašćene institucije) sprovode poseban nadzor u proizvodnim zasadima, poljoprivrednim gazdinstvima i na okućnicama.
(4) Ovlašćena institucija priprema informacione letke sa stručnim savjetima o načinima sprečavanja ši- renja i mogućim mjerama kontrole patogena i vektora.
(5) Program posebnog nadzora podrazumijeva monito- ring koji se sprovodi nad prisustvom štetnih organizama (u daljem tekstu: monitoring).
(6) Uvozne pošiljke koje su obuhvaćene monitoringom ne zadržavaju se na graničnom prelazu i za njih fitosa- nitarni inspektor izdaje rješenje o zabrani prometa do dobijanja rezultata laboratorijskih analiza.
(7) U slučaju detekcije karantinskog štetnog organi- zma, Inspektorat preduzima sve neophodne radnje u skladu sa propisima kojima je regulisana ova oblast.

Član 4.
Odabir lokacija vrši se na osnovu poznavanja biologije karantinskog štetnog organizma, klimatskih uslova za njegov razvoj i geografske distribucije i veličine komercijalnih proizvodnih zasada na kojima se uzgajaju ili rastu biljke domaćini.

Član 5.
(1) Područja rada su mjesta ulaska pošiljki biljaka domaćina u Republiku Srpsku, registrovani rasadnici, proizvodni zasadi, poljoprivredna gazdinstva i okućnice na kojima se uzgajaju ili rastu biljke domaćini Erwinia amylovora.
(2) Nadzorom se obuhvataju mjesta ulaska pošiljki biljaka domaćina na graničnim prelazima kao mogućeg puta unošenja karantinski štetnog organizma Erwinia amylovora u Republiku Srpsku, matična stabla registro- vanih rasadnika, proizvodni zasadi, poljoprivredna gazdinstva i okućnice na kojima se uzgajaju ili rastu biljke domaćini.

Član 6.
Vrijeme vršenja nadzora u proizvodnim zasadima propisano je na osnovu životnog ciklusa štetnog organiza- ma i fenologije biljaka domaćina i vrši se u skladu sa međunarodno priznatim i validnim EPPO dijagnostičkim metodama.

Član 7.
(1) Vizuelni pregledi i uzimanje službenih uzoraka za laboratorijsko testiranje vrše se tokom sezone rasta biljaka domaćina kada su simptomi vidljivi.
(2) Vizuelne preglede i uzimanje službenih uzoraka vrše ovlašćene institucije uz prisustvo zaposlenih u Ministarstvu, koji obavljaju poslove pružanja stručnih usluga u poljoprivredi, a koji određuju lokaciju i zasad za uzimanje uzoraka.
3) Tok vizuelnog pregleda i način uzorkovanja propi- san je u Prilogu 2. ovog programa, koji čini njegov sastav- ni dio.
(4) Monitoring nad prisustvom štetnih organizama zavisi od vrste biljke domaćina i geografskog položaja.
(5) Biljke se pregledaju pojedinačno, dok je pri opisu mjesta uzimanja uzoraka obavezno što detaljnije opisati mjesto uzorkovanja sa obaveznim unošenjem GPS pozicije, a svi ti podaci unose se u obrazac Zapisnika o uzimanju uzoraka i u prijavu uzoraka, koji se nalaze u Prilogu 3. ovog programa i čini njegov sastavni dio.

Član 8.
Broj vizuelnih pregleda i uzoraka za laboratorijsko ispitivanje prisustva Erwinia amylovora, koje vrši ovla- šćena institucija, prikazan je u Tabeli 1. u Prilogu 4. ovog programa i čini njegov sastavni dio, a detaljan pri- kaz broja uzoraka biće definisan ugovorom o uslovima za realizaciju i korišćenje sredstava za finansiranje pro- grama iz oblasti zaštite zdravlja bilja.

Član 9.
Broj službenih uzoraka sadnog materijala za laboratorijsko ispitivanje prisustva Erwinia amylovora, čije uzimanje vrši Inspektorat, propisan je u Tabeli 2. u Prilogu 4. ovog programa.

Član 10.
(1) Laboratorijska ispitivanja uzoraka vrše se u skladu sa međunarodno priznatim i validnim dijagnostičkim metodama EPPO Diagnostic protocol for regulated pests PM7/20 (2): Erwinia amylovora, Bulltein OEPP/EPPO, 43 (1), (21–45).
(2) Laboratorijski izvještaji, osim rezultata analiza, sadrže metode po kojima je vršena detekcija.

Član 11.
(1) Svaka lokacija uzorkovanja i vizuelnog pregleda unosi se u Fito-Gis aplikaciju.
(2) Na osnovu rezultata sprovođenja Programa, uzorko- vanja i izvještaja iz laboratorija, ovlašćene institucije du- žne su da izrade, kartu lokacija uzorkovanja i karte lokacija sa pozitivnim uzorcima koristeći Fito-Gis aplikaciju.

Član 12.
(1) Svi vršioci posebnog nadzora dostavljaju Mi- nistarstvu izvještaj o sprovođenju ovog programa.
(2) Rok za uzimanje uzoraka matičnih stabala iz regi- strovanih rasadnika, proizvodnih zasada, poljoprivrednih gazdinstava i okućnica, te dostavljanje uzoraka ovla- šćenoj laboratoriji radi laboratorijskih analiza je 1. decembar 2021. godine.
(3) Konačni izvještaj o sprovedenom programu, kao i karte iz člana 11. stava 2. ovog programa, dostavljaju se Ministarstvu do 10. decembra 2021. godine.
(4) Rok za uzimanje uzoraka iz uvoza, dostavljanje uzora- ka ovlašćenoj laboratoriji radi laboratorijskih analiza, te dostavljanje izvještaja Inspektorata je 31. decembar 2021. godine.
(5) Svi vršioci odmah izvještavaju Ministarstvo o posebnim događajima tokom sprovođenja ovog programa, a posebno o svim slučajevima otkrivanja štetnih organiza- ma koja su predmet posebnog nadzora.
(6) U slučaju otkrivanja štetnih organizama koja su predmet posebnog nadzora, vršioci odmah obavještavaju Ministarstvo i Inspektorat, koji preduzima neophodne fitosanitarne mjere s ciljem sprečavanja širenja i suzbi- janja štetnog organizma, a u skladu sa propisima iz ove oblasti, te o tome obavještava Ministarstvo.

Član 13.
Ukupni rezultati ovog programa vode se i dostavljaju Ministarstvu na obrascima 1, 2. i 3, koji se nalaze u Pri- logu 5. ovog programa, a koji čine njegov sastavni dio.

Član 14.
Sprovođenje ovog programa finansira se iz budžeta Republike Srpske na osnovu Pravilnika o uslovima i načinu ostvarivanja novčanih podsticaja za razvoj poljoprivrede i sela u 2021. godini – pravo na podsticajna sredstva za finansiranje programa iz oblasti zaštite zdravlja bilja.

Član 15.
Stupanjem na snagu ovog programa prestaje da važi Program posebnog nadzora nad prisustvom karantinskog štetnog organizma Erwinia amylovora (Burrill) Winslow et al. – prouzrokovača bakteriozne plamenjače jabučastih voćaka na području Republike Srpske u 2020. godini (“Slu- žbeni glasnik Republike Srpske”, broj 36/20).

Član 16.
Ovaj program stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srpske”.

 

Broj: 12.03.3-330-945/21

7. aprila 2021. godine

Banjaluka

Ministar,
Dr Boris Pašalić, s.r.

 

PRILOG 1.
Lista biljaka domaćina osjetljivih na infekciju bakterijom Erwinia amylovora
Gajene i divlje biljke iz potfamilije Pomoideae, familija Rosaceae, i to:
1) kruška, 2) jabuka,
3) dunja,
4) mušmula, 5) oskoruša, 6) glog,
7) vatreni trn (Pyracantha spp.),
8) dunjarica (Chaenomeles spp.),
9) japanska dunja (Chaenomeles spp.),
10) marela (Amelanchier spp.),
11) japanska mušmula (Eriobotrya japonica),

12) fotinija (Stranvaesia davidiana).

Tok vizuelnog pregleda i način uzorkovanja

1.1. Tok vizuelnog pregleda
Bakterija Erwinia amylovora parazitira sve organe voćaka. Prilikom vizuelnog pregleda potrebno je obratiti pažnju na sljedeće simptome:
- prvi simptomi se obično ispoljavaju na cvjetovima, koji su u početku vlažnog izgleda, a potom venu, smežuravaju se i postaju smeđi, nakon čega dobijaju crnu boju i izumiru;
- sa cvijeta se patogen dalje širi na cvjetnu dršku i mlade plodove gdje prouzrokuje njihovo sušenje i izumiranje;
- oboljelo lišće nekrotira, poprima crnu boju, suši se i izu- mire, ali ne otpada već ostaje da visi na granama;
- oboljeli mladari i grančice venu, dobijajući prvo tamnu, a potom crnu boju, te zajedno sa crnim lišćem izgledaju kao zah- vaćeni plamenom, pa otuda i naziv bolesti plamenjača (engl. fire blight). Vrh mladara se savija na karakterističan način u vidu tzv. pastirskog štapa. Na ovim dijelovima zaraza se širi mnogo brže, naročito u povoljnim uslovima. U uslovima povećane vla- žnosti na oboljelim ljetorastima uočava se bakterijski eksudat u vidu bjeličastih do blijedožutih kapi, koji starenjem očvrsne i mijenja boju u amberžutu do smeđu;
- inficirane zone ploda su u početku uljasto-vlažnog izgle- da, a kasnije mrke boje, odakle cure sitne kapi eksudata, što je karakterističan dijagnostički znak za ovu bolest. Smežurani sa- sušeni plodovi ostaju dugo da vise na rodnoj grančici;
- prve promjene na granama uočavaju se u promjeni boje kore, koja se potom suši, nekrotira i ljušti, usljed čega nastaju sitne rak-rane. Na starijim granama ova bakterija može prouzrokovati rak-rane različite veličine i oblika, a koje su blago ulegnute u okviru oboljelog tkiva, oivičene nepravilnim pucanjem kore. Takođe, na oboljeloj kori javlja se bakterijski eksudat. Na kraju dolazi do potpunog sušenja čitavih stabala.
Sa pregledima se počinje tri do pet sedmica nakon cvjetanja, kada se traže nekrotični listovi i mladari, uvenuli cvjetovi, savijeni vrhovi mladara i bakterijski eksudat. Veća je vjerovatnoća da će bakterijski eksudat biti prisutan ujutro kada je veća vlažnost vazduha. Kasnije tokom dana, kada je vazduh suvlji, eksu- dat može biti sjajan i staklast.
Tokom ljeta mogu se naći rak-rane koje se formiraju na kori na prelazu zdravog i bolesnog tkiva. U jesen, mumificirani plodovi i lišće koje nije otpalo sa osušenih grana ukazuju na prisustvo Erwinia amylovora. Takođe, ovo može pomoći i u lociranju rak-rana na stablima tokom zime pošto se zimi tamna kora na rak-rana- ma na zaraženim stablima teže uočava jer je i zdrava kora tokom zime tamna, pogotovo na starijim stablima.

1.2. Uzorkovanje za laboratorijsko testiranje
- Uzimanje uzoraka za laboratorijsko testiranje treba vršiti istovremeno sa vizuelnim pregledima, u periodu vegetacije.
- Poželjno bi bilo da se uzorci sa simptomima za laboratorij- sko testiranje na prisustvo prouzrokovača bakteriozne plamenjače sastoje od cvjetova, mladara, listova, plodića (sa nekrozom i ako je moguće bakterijskim eksudatom) ili obezbojenog supkortikalnog tkiva (nakon guljenja kore sa rak-rana na mladarima, granama, stablu ili korijenovom vratu). Uzorak treba da obuhvati oko 10
cm zdravog tkiva koje se nalazi ispod zaraženog tkiva, kao i oko 10 cm zaraženog tkiva. Uzorke spakovati u plastičnu vrećicu da bi se spriječilo isušivanje i obilježiti na odgovarajući način. Uzorci treba da budu obrađeni što je prije moguće, a prije anali- ze uzorci se čuvaju pri temperaturi od 4°C do 8°C. Nakon analize, uzorci se mogu čuvati u frižideru do dvije sedmice u slučaju potrebe za dodatnim testiranjem.
- Kada ne postoje biljke sa simptomima, uzorak se sastoji od 100 grančica dužine oko 10 cm koje su uzete sa 100 biljaka različitih vrsta i/ili sorti. Ako u lotu postoji nekoliko ro- dova, svi rodovi treba da budu jednako zastupljeni u uzorku, pri čemu maksimalno tri roda mogu biti u jednom uzorku. Uzorke spakovati u plastičnu vrećicu i obilježiti na odgovarajući način.
- Prilikom uzorkovanja potrebno je ispratiti principe do- bre prakse za uzorkovanje bilja i biljnih dijelova za laboratorij- sko testiranje (npr. evidencija podataka o uzroku na licu mjesta uzorkovanja, korišćenje odgovarajućeg pribora i materijala za uzorkovanje, dezinfekcija pribora i alata itd.).