Program posebnog nadzora nad prisustvom karantinskog štetnog organizma Monilinia fructicola

 

 

Službeni glasnik Republike Srpske - Broj 35, 20.4.2021.

 

Na osnovu člana 31. Zakona o zaštiti zdravlja bilja u Republici Srpskoj (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 25/09) i člana 76. stav 2. Zakona o republičkoj upravi (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 115/18), ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede donosi

 

PROGRAM
POSEBNOG NADZORA NAD PRISUSTVOM KARANTINSKOG ŠTETNOG ORGANIZMA Monilinia fructicola (Winter) Honey - PROUZROKOVAČA AMERIČKE SMEĐE TRULEŽI PLODOVA JABUČASTIH I KOŠTIČAVIH VOĆAKA NA PODRUČJU REPUBLIKE SRPSKE U 2021. GODINI

 

Član 1.
Ovim programom utvrđuju se mjere, rokovi, način sprovođenja mjera, subjekti koji ih sprovode, izvori i način obezbjeđivanja i korišćenja sredstava, kao i način kontrole sprovođenja mjera posebnog nadzora nad prisustvom Monilinia fructicola (Winter) Honey - prouzrokovača američke smeđe truleži plodova jabučastih i koštičavih voćaka na području Republike Srpske u 2021. godini.

Član 2.
(1) Cilj ovog programa je utvrđivanje prisustva, onosno odsustva karantinskog štetnog organizma Monilinia fructicola - prouzrokovača američke smeđe truleži plodova jabučastih i koštičavih voćaka, na mjestima ulaska pošiljki biljaka domaćina koje se uvoze u Republiku Srpsku, u matičnim zasadima registrovanih rasadnika, na poljoprivrednim gazdinstvima i okućnicama, kao i u proizvodnim zasadima biljnih vrsta domaćina patogena koji su navedeni u listi biljaka domaćina karantinskog štetnog organizma Monilinia fructicola iz Priloga 1. ovog programa, koji čini njegov sastavni dio.
(2) Biljne vrste domaćini ovog patogena u Republici Srpskoj su koštičave voćne vrste iz roda Prunus, zatim jabučaste vrste, kao i ostalo bilje navedeno u Prilogu 1. ovog programa.
(3) Posebnim nadzorom istražuje se šire područje, odnosno lokaliteti na kojima se u Republici Srpskoj uzgajaju biljke domaćini iz stava 2. ovog člana radi određivanja statusa istraživanog područja za navedeni organizam te utvrđivanja mogućih putanja ulaska ili širenja u Republici Srpskoj.

Član 3.
(1) Poseban nadzor radi detekcije karantinskog štet- nog organizama Monilinia fructicola sprovodi se pri uvozu i na cijeloj teritoriji Republike Srpske.
(2) Poseban nadzor i mjere nadzora i uzorkovanje ma- tičnih stabala iz registrovanih zasada i sadnog materijala iz uvoza sprovodi Republička uprava za inspekcijske poslove (u daljem tekstu: Inspektorat).
(3) Institucije koje imaju ovlašćenje Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (u daljem tekstu: Ministarstvo) za sprovođenje poslova od javnog inte- resa u oblasti dijagnostike štetnih organizama i zaštite zdravlja bilja za karantinski štetni organizam Monilinia fructicola (u daljem tekstu: ovlašćene institucije) sprovode poseban nadzor u proizvodnim zasadima, na poljopri- vrednim gazdinstvima i okućnicama.
(4) Ovlašćena institucija priprema informacione letke sa stručnim savjetima o načinima sprečavanja širenja i mogućim mjerama kontrole patogena i vektora.
(5) Program posebnog nadzora podrazumijeva monitoring koji se sprovodi nad prisustvom štetnih organizama (u daljem tekstu: monitoring).
(6) Uvozne pošiljke koje su obuhvaćene monitoringom ne zadržavaju se na graničnom prelazu i za njih fitosanitarni inspektor izdaje rješenje o zabrani prometa do dobijanja rezultata laboratorijskih analiza.
(7) U slučaju detekcije karantinskog štetnog organizma, Inspektorat preduzima sve neophodne radnje u skladu sa propisima kojima je regulisana ova oblast.

Član 4.
Odabir lokacija vrši se na osnovu poznavanja biologije karantinskog štetnog organizma, klimatskih uslova za njegov razvoj i geografske distribucije i veličine ko- mercijalnih proizvodnih zasada, registrovanih rasadnika i matičnih zasada i drugih površina na kojima se uzga- jaju biljke domaćini.

Član 5.
(1) Područja rada su mjesta ulaska u Republiku Srpsku, matični zasadi registrovanih rasadnika, kao i proizvod- ni zasadi, poljoprivredna gazdinstva i okućnice na kojima se uzgajaju biljke domaćini Monilinia fructicola.
(2) Nadzorom se obuhvataju mjesta ulaska pošiljki biljaka domaćina na graničnim prelazima, kao mogućeg puta unošenja karantinskog štetnog organizma Monilinia fructicola u Republiku Srpsku, zatim registrovani rasadnici, proizvodni zasadi, poljoprivredna gazdinstva i okućnice na kojima se uzgajaju biljke domaćini Monilinia fructicola u Republici Srpskoj.

Član 6.
Vrijeme vršenja nadzora u matičnim zasadima registrovanih rasadnika, proizvodnim zasadima i drugim površinama propisano je na osnovu životnog ciklusa štetnog organizma i fenologije biljaka domaćina, a vrši se u skladu sa međunarodno priznatim i validnim dijagnostičkim metodama.

Član 7.
(1) Vizuelni pregledi i uzimanje službenih uzoraka ovlašćene institucije vrše tokom sezone rasta biljaka domaćina kada su simptomi vidljivi.
(2) Vizuelne preglede i uzimanje službenih uzoraka vrše ovlašćene institucije uz prisustvo zaposlenih u Ministarstvu, koji obavljaju poslove pružanja stručnih usluga u poljoprivredi, a koji određuju lokaciju i zasad za uzimanje uzoraka.
(3) Propisani tok vizuelnog pregleda i način uzorkovanja naveden je u Prilogu 2. ovog programa, koji čini njegov sastavni dio.
(4) Monitoring zavisi od vrste biljke domaćina i vrši se:
1) u matičnim zasadima registrovanih rasadnika trešnje, šljive, breskve, kajsije, jabuke, kruške i drugih biljaka domaćina,
2) u proizvodnim zasadima trešnje, šljive, breskve, kajsije, jabuke i kruške,
3) na biljkama domaćinima koje se uzgajaju na poljoprivrednim gazdinstvima i okućnicama,
4) pri uvozu sadnog materijala koštičavog i jabučastog voća.
(5) Biljke se pregledaju pojedinačno, dok je pri opisu mjesta uzimanja uzoraka obavezno detaljno opisati mjesto uzorkovanja sa obaveznim unošenjem GPS pozicije, a to se navodi i u Zapisniku za poseban nadzor nad prisustvom Monilinia fructicola, a propisani obrazac zapisnika naveden je u Prilogu 3. ovog programa, koji čini njegov sastav- ni dio.

Član 8.
Broj uzoraka za laboratorijsko ispitivanje nad prisustvom Monilinia fructicola koje vrši ovlašćena institu- cija prikazan je u tabeli 2. u Prilogu 4. ovog programa, koji čini njegov sastavni dio, a detaljan prikaz broja uzo- raka biće definisan Ugovorom o uslovima za realizaciju i korišćenje sredstava za finansiranje Programa iz obla- sti zaštite zdravlja bilja.

Član 9.
Propisani broj službenih uzoraka sadnog materijala biljaka domaćina za laboratorijsko ispitivanje prisustva Monilinia fructicola, čije uzimanje vrši Inspektorat, prikazan je u tabelama 1. i 3. u Prilogu 4. ovog programa.

Član 10.
(1) Laboratorijska ispitivanja uzoraka vrše se u skladu sa međunarodno priznatim i validnim dijagnostičkim metodama (EPPO Diagnostic protocols for regulated pests 7/18 (3): Monilinia fructicola. Bulletin OEPP/EPPO 50 (1), 5–18).
(2) Laboratorijski izvještaji, osim rezultata analiza, moraju sadržavati i metode po kojima je vršena detekcija.

Član 11.
(1) Lokacije uzorkovanja i vizuelnih pregleda unose se u Fito-Gis aplikaciju.
(2) Na osnovu rezultata sprovođenja ovog programa, uzorkovanja i izvještaja iz laboratorija, ovlašćene in-
stitucije dužne su da izrade kartu lokacija uzorkovanja i kartu lokacija sa pozitivnim uzorcima koristeći Fito- Gis aplikaciju.
(3) Ovlašćene institucije dostavljaju Ministarstvu u elektronskom obliku karte iz stava 2. ovog člana i spi- sak GPS lokacija u XY koordinatnom sistemu.

Član 12.
(1) Rok za uzimanje uzoraka matičnih stabala iz regi- strovanih rasadnika, proizvodnih zasada, poljoprivred- nih gazdinstava i okućnica, te dostavljanje uzoraka ovla- šćenoj laboratoriji radi laboratorijskih analiza je 1. decembar 2021. godine.
(2) Konačan izvještaj o sprovedenom programu, kao i karte iz člana 11. stav 2. ovog programa dostavljaju se Mi- nistarstvu do 10. decembra 2021. godine.
(3) Rok za uzimanje uzoraka iz uvoza, dostavljanje uzora- ka ovlašćenoj laboratoriji radi laboratorijskih analiza, te dostavljanje izvještaja Inspektorata je 31. decembar 2021. godine.
(4) Svi vršioci ovog programa odmah izvještavaju Ministarstvo o posebnim događajima tokom njegovog spro- vođenja, a posebno o svim slučajevima otkrivanja štetnog organizma koji je predmet posebnog nadzora.
(5) U slučaju otkrivanja štetnih organizama koji su predmet posebnog nadzora, vršioci odmah obavještavaju Ministarstvo i Inspektorat, koji preduzima neophodne fitosanitarne mjere s ciljem sprečavanja širenja i suzbi- janja štetnog organizma, a u skladu sa propisima iz ove oblasti, te o tom obavještava Ministarstvo.

Član 13.
Ukupni rezultati ovog programa vode se i dostavljaju Ministarstvu na obrascima 1, 2. i 3, koji se nalaze u Pri- logu 5. ovog programa i čine njegov sastavni dio.

Član 14.
Sprovođenje ovog programa finansira se iz budžeta Republike Srpske na osnovu Pravilnika o uslovima i načinu ostvarivanja novčanih podsticaja za razvoj poljoprivrede i sela u 2021. godini – pravo na podsticajna sredstva za finansiranje programa iz oblasti zaštite zdravlja bilja.

Član 15.
Stupanjem na snagu ovog programa prestaje da važi Program posebnog nadzora nad prisustvom karantinskog štetnog organizama Monilinia fructicola (Winter) Honey – prouzrokovača američke smeđe truleži plodova jabučastih i koštičavih voćaka na području Republike Srpske u 2020. godini (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 38/20).

Član 16.
Ovaj program stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srpske”.

 

Broj: 12.03.3-330-947/21

7. aprila 2021. godine

Banjaluka

Ministar,
Dr Boris Pašalić, s.r.

 

PRILOG 1.
Biljke domaćini karantinskog štetnog organizma Monilinia fructicola:
- trešnja (Prunus avium L.),
- šljiva (Prunus domestica L.),
- breskva (Prunus persica L.),
- kajsija (Prunus armeniaca L.),
- jabuka (Malus domestica Borkh.), - kruška (Pyrus communis L.),
- vinova loza (Vitis vinifera L.),
- Chaenomeles spp.,
- Crataegus spp.,
- Cydonia spp.,
- Eriobotrya spp.

PRILOG 2.

TOK VIZUELNOG PREGLEDA I NAČIN UZORKOVANjA
1.1. Tok vizuelnog pregleda
- Simptomi koje uzrokuju M. fructicola, M. laxa i M. fructigena na biljkama domaćinima vrlo su slični. Monilinia vrste mogu za- raziti cvjetove, izdanke i plodove biljaka domaćina. Latice zara- ženih cvjetova poprimaju smeđu boju, nakon čega čitavi cvjetovi nekrotiraju i suše se. Nakon kišnog perioda ili u uslovima vi- soke relativne vlažnosti vazduha, na osušenim cvjetovima mogu se pojaviti uočljive sivkaste prevlake spora gljive, koje izgledaju kao gusta prašina.
- Gljiva sa cvjetova prelazi na izdanke koji se brže ili spo- rije suše. Listovi na zahvaćenim izdancima nekrotiraju, popri- maju smeđu boju, uvijaju se i ostaju na stablu. Čest je slučaj da se osuše svi listovi, cvjetovi ili mlađi plodovi na zaraženom izdanku, a to se lako uočava i nerijetko izgleda upadljivo tokom proljeća na netretiranim stablima koštičavih voćaka u vrtovi- ma ili okućnicama.
- Simptomi na zrelim plodovima u početku javljaju se u vidu lagano udubljenih, vodenastih pjega koje u kratkom periodu zahva- taju sve veću površinu ploda, prouzrokujući tipičnu trulež. Truli dio ploda kod breskve, nektarine, kajsije, trešnje i višnje poprima smeđu boju, dok kod sorti šljive ljubičastog ploda ne dolazi do promjene boje. Zahvaćeni dio ploda je mekan, a na njemu se uskoro počinju pojavljivati dobro vidljivi jastučići usljed sporulacije gljive. Jastučići se najčešće razvijaju gusto, tako da u nekim slučajevima u vidu prevlake u potpunosti prekriju plod. Plodovi zaraženi rano u vegetaciji osuše se i ostaju visi- ti na stablu, poprimajući smeđu ili gotovo crnu boju. Plodovi na stablu zaraženi nekoliko sedmica prije berbe najčešće se sme- žuraju, a trulež se relativno brzo širi sa zaraženog ploda na plodove koji se dodiruju s njim.
- Gljiva sa zaraženih plodova redovno prelazi i na listove prislonjene uz plod. Na listovima se pojavljuju smeđe vodena- ste lezije, nakon čega se u relativno kratkom vremenu čitav list uvija, nekrotira i osuši.
1.2. Uzorkovanje za laboratorijsko testiranje
- Uzimanje uzoraka za laboratorijsko testiranje treba da se vrši istovremeno sa vizuelnim pregledima u periodu vegetacije.
- Uzorkovanje dijelova biljaka domaćina sa izraženim simp- tomima (cvjetovi, izdanci i plodovi) za laboratorijska testira- nja vrši se u periodu vegetacije, odnosno u periodu ispoljavanja simptoma, a optimalno vrijeme za uzorkovanje je maj – avgust.
- Prilikom uzorkovanja potrebno je ispoštovati principe dobre prakse za uzorkovanje bilja i biljnih dijelova za laborato- rijsko testiranje (npr. evidencija podataka o uzroku na licu mje- sta uzorkovanja, korišćenje odgovarajućeg pribora i materijala za uzorkovanje, dezinfekcija pribora i alata itd.).