Boris Trapara: Kroz naučno istraživanje, odnos sa rodnim gradom dobio novu dimenziju

Boris Trapara je arhitekta i historičar arhitekture. Diplomske i postdiplomske studije arhitekture završio je na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu. Kao stipendista vlade Francuske odlazi na doktorske studije u Pariz, u trajanju od tri godine na institut INALCO pri Univerzitetu Sorbonne Paris Cité, gdje 2019. doktorira s temom From Vienna to Sarajevo, role models and replicas in the architecture of Austro-Hungarian period.

Koliko su historijske građevine Sarajeva i sam grad bili inspirativni za vaš izbor zanimanja?

Trapara: Kotlina kroz koju protiče rijeka Miljacka omogućila je longitudinalno širenje grada na takav način da u jednoj kratkoj šetnji možete gotovo hronološki proći kroz četiri dominantna istorijska perioda u razvoju Sarajeva. Krećući se nizvodno, od Bijele i Žute tabije (srednji vijek), preko Baščaršije (osmanski period), do Marijinog dvora (austrougarski period), završavajući sa stambenim naseljima na Grbavici (20. vijek) imate priliku vidjeti mnoge značajne i impresivne istorijske građevine. Dobre savremene intervencije poput Muzičkog stepšeništa u Pruščakovoj su nažalost rijetke, ali su značajne za ovako slojevit ambijent koji pruža nevjerovatne istraživačke mogućnosti u polju arhitekture i koji je direktno uticao i na moj izbor zanimanja, ali i na moju ličnost.

Sarajevo je kroz arhitektonsko naslijeđe postalo predmet mog naučnog istraživanja na doktorskom studiju, pa je tako odnos koji imam sa rodnim gradom dobio neku novu dimenziju koja je uz ljubav donijela i odgovornost. Tema mog istraživanja nisu samo građevine i dijelovi grada izgrađeni u austrougarskom periodu, nego čitav jedan kontekst vremena i prostora koji postaje sve interesantniji i van granica naše zemlje. Stranim gostima koji posjećuju glavni grad Bosne i Hercegovine uvijek rado pokazujem i govorim o njegovim spomenicima, i zato sam sretan kada vidim da se oni ponovo vraćaju privučeni teško objašnjivom energijom i atmosferom Sarajeva.

Koliko se u Francuskoj radi na očuvanju kulturno-historijskog naslijeđa i da li se tamošnja iskustva mogu primijeniti u Sarajevu?

Trapara: Spomenici i briga o spomenicima su jedan od najvažnijih dijelova francuske kulture kojem se posvećuje velika pažnja naučne i stručne javnosti. Ovo pitanje se tretira planski kroz značajna finansijska ulaganja i konstantan razvoj, obrazovanje i obuku profesionalaca u oblasti kulturno-istorijskog naslijeđa. Francuska se često nalazi pri samom vrhu po broju muzeja i domaćih i stranih posjeta muzejima i drugim značajnim istorijskim zgradama i lokacijama, što predstavlja prepoznat resurs koji pored umjetničkog, naučnog i obrazovnog značaja koji ima, ostvaruje izuzetno veliku finansijsku korist od lokalnog do nacionalnog nivoa. Takođe, duga i neprekidnaistorija zaštite spomenika u Francuskoj često je služila kao dobar primjer drugim zemljama u ovoj oblasti, a sama činjenica da se u francuskoj nalaze sjedišta najvažnijih organizacija za zaštitu spomenika  dovoljno govori o autoritetu koji Francuska uživa u svjetskim okvirima u polju kulturno-istorijskog naslijeđa.

Za gradove u Bosni i Hercegovini, pa tako i za Sarajevo, francuska iskustva u tretiranju i zaštiti spomenika predstavljaju izuzetno značajan izvor i primjenjiva su u toj mjeri koliko smo mi sami spremni da prihvatimo jedan sistematičan i odgovoran odnos prema baštini, što u slučaju Bosne i Hercegovine često nije slučaj. Iako su rijetki primjeri saradnje naših i francuskih kulturnih institucija (npr. Zemaljski muzej BiH u Sarajevu i Muzej Louvre u Parizu), ti primjeri su značajni radi razmjene iskustava, vještina i znanja, i vjerujem da imaju pozitivno dejstvo ukazujući na univerzalne vrijednosti kulture u Bosni i Hercegovini.

Da li je kvalitetan rad na zaštiti našeg naslijeđa ustvari važan za očuvanje unikatnog identiteta grada kao multietničke i multikonfesionalne sredine?

Trapara: O kvalitetnom radu u polju zaštite spomenika u Bosni i Hercegovini je nezahvalno govoriti jer kod nas ne postoji sistem sankcije, niti kazne koji se adekvatno, ili uopšte primjenjuje. Kroz negativne primjere tretmana spomenika o kojima sporadično saznajemo iz medija kao što su Tašlihan, Hastahana, Butmir, hotel Pošta, Aladža džamija i mnogi drugi, lako zaključujemo da se nastoji umanjiti značaj spomenika, a njihove univerzalne vrijednosti svesti na nivo ličnih interesa. Takođe, organizacija službi zaštiteje postavljena na taj način da se direktno radi na raslojavanju jedinstvenog kulturno-istorijskog naslijeđa u Bosni i Hercegovini na što jasno ukazuje djelovanje službi zaštite, od najviših institucija, preko onih entitetskih i kantonalnih, pa sve do lokalnog nivoa na kojem se spomenici koriste u dnevno-političke svrhe. Pa ipak, rad u polju zaštite koji nije etičan, nego je pun bahatog nepoštovanja prema struci može samo trenutno umanjiti značaj spomenika, ali takav rad je prolazan, a njegovi akteri nisu ništa više od brzo zaboravljenih epizodista.

Bili ste organizator i domaćin prvog Seminara o bosanskohercegovačkoj baštini na INALCO institutu pri Sorbonne Paris Cité Univerzitetu. Koliko se o našem kulturnom naslijeđu zna van Bosne i Hercegovine?

Trapara: Seminar, odnosno serija predavanja o kulturno-istorijskom naslijeđu Bosne i Hercegovine je održanadvije godine zaredom, a priliku da prvi put govore o našim spomenicima na INALCO institutu, Sorbonne Paris Cité univerziteta su imali profesori i kolege Maja Popovac, Emina Zejnilović, Merima Šahinagić Isović, NasihaPozder, Igor Kuvač i Sanja Zadro. S obzirom da se o kulturno-istorijskom naslijeđu naše zemlje malo govori vani, a često je to u kontekstu rata, ova predavanja su imala za cilj da ukažu na pozitivne primjere iz Bosne i Hercegovine.

Mjesto održavanja seminara je važno iz razloga autoriteta koji uživa u akademskoj zajednici. Naime,INALCO institut je najstariji evropski institut za orijentalne civilizacije i jezike, osnovan je 1669. godine, te nudi najveći broj stranih jezika za studiranje u Evropi. Među studentima u Francuskoj važi za jednu od najboljih javnih obrazovnih institucija. Dio je Sorbonne univerziteta, najstarijeg francuskog univerziteta, nasljednika pariškog univerziteta iz 1257. godine i jednog od najprestižnijih svjetskih univerziteta.

Izvor: Intelektualno.com