U BiH četiri privredna društva imaju dozvolu za trgovinu virtualnim valutama

Bosanskohercegovačka crypto scena svaki dan dobija nove firme i platforme koje pružaju usluge vezane za trgovinu virtualnim valutama. Međutim, oblast kriptovaluta još uvijek nije zakonski definisana na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine što ostavlja prostor i sivom tržištu.

U našoj zemlji, i to samo u Republici Srpskoj, u evidenciju pružalaca usluga sa virtuelnim valutama do sada su upisana četiri privredna društva koja pružaju usluge povezane sa virtuelnim valutama, a kako su za Akta.ba potvrdili iz Кomisije za hartije od vrijednosti Republike Srpske (KHOV), zahtjev za upis u evidenciju su podnijela još dva privredna društva.

Kako su kazali, sve je ovo omogućeno zahvaljujući Zakonu o izmjenama i dopunama Zakona o tržištu hartija od vrijednosti Republike Srpske kojim su od 05. jula 2022. godine definisani  pojmovi Virtuelna valuta, Pružalac usluga povezanih sa virtuelnim valutama i Pružalac depozitarnih usluga novčanika.

“Pored spomenutih pojmova koji su omogućili stvaranje novog legalnog crypto tržišta, ovim Zakonom definisana je nadležnost Кomisija za hartije od vrijednosti Republike Srpske da vrši nadzor usklađenosti poslovanja sa zakonom i drugim propisima kojima se uređuje sprečavanje pranja novca i finansiranja terorističkih aktivnosti, da preduzima mjere u vezi sa tim propisima nad licima koja su osnovana u Republici Srpskoj da pružaju usluge povezane sa virtuelnim valutama, kao i nad subjektima sa sjedištem izvan Republike Srpske, a koji putem ogranka pružaju te usluge u Republici Srpskoj, te da vodi evidenciju pružalaca usluga povezanih sa virtuelnim valutama”, kazali su iz Komisije.

PRAVILNIKOM UTVRĐEN NAČIN RADA

U skladu sa članom 260b. stav (1) Zakona, Кomisija uspostavlja i vodi evidenciju pružalaca usluga povezanih sa virtuelnim valutama koji su osnovani u Republici Srpskoj ili koji putem ogranka pružaju usluge povezane sa virtuelnim valutama u Republici Srpskoj, a stavom (5) istog člana utvrđeno je da Кomisija donosi akt kojim propisuje sadržaj i način vođenja evidencije i način vršenja nadzora nad pružaocima usluga povezanih sa virtuelnim valutama u pogledu primjene zakona i drugih propisa kojima se uređuje sprečavanje pranja novca i finansiranja terorističkih aktivnosti i provjere usklađenosti njihovog poslovanja sa tim propisima.

Pravilnikom o evidenciji pružalaca usluga povezanih sa virtuelnim valutama, Кomisija je utvrdila način vođenja, sadržaj i formu evidencije pružalaca usluga povezanih sa virtuelnim valutama. Ovim pravilnikom utvrđen je obrazac zahtjeva koji pružalac usluga povezanih sa virtuelnim valutama podnosi Кomisiji prilikom upisa u evidenciju i prilozi koji se dostavljaju Кomisiji uz navedeni zahtjev.

Svoje obrasce do sada su popunile i rješenja dobile firme „Digital Asset Management“ d.o.o. Banja Luka, „Tesla Trade“ d.o.o. Bijeljina, „Digital Crypto Exchange“ d.o.o. Gradiška i "Crypto Trading Management Servis" d.o.o. Istočna Ilidža.

Ono što treba naglasiti jeste da Кomisija poslovnim subjektima ne izdaje dozvolu za rad, licima zaposlenim kod pružaoca usluga ne izdaje licencu za obavljanje tih poslova, ne utvrđuje uslove registracije privrednog društva u pogledu minimalnog osnovnog kapitala za obavljanje djelatnosti, ne utvrđuje kadrovsku i tehničku opremljenost pružaoca usluga niti daje saglasnost na akte koje donosi pružalac usluga.

Kako su nam kazali, Кomisija nije nadležna ni za nadzor nad zakonitošću obavljanja usluga razmjene virtualnih i/ili pružanja depozitarnih usluga novčanika koje organizuje pružalac usluga povezanih sa virtuelnim valutama.

“U skladu sa Zakonom, Кomisija je nadležna da vrši isključivo nadzor usklađenosti i poslovanja pružaoca usluga povezanih sa virtuelnim valutama sa zakonom i drugim opštim aktima kojim se propisuju obaveze provođenja mjera za sprečavanje pranja novca i finansiranje terorističkih aktivnosti”, pojasnili su.

Prema Pravilniku pružalac usluga povezanih s virtuelnim valutama dužan je da u roku od 30 dana od dana osnivanja dostavi KHOV obavještenje o pružanju tih usluga i da zatraži upis u evidenciju. Tek nakon upisa u registar pružalac pomenutih usluga može da radi.

Oni koji su ranije osnovali ovakve firme imali su rok do kraja januara 2023. da se jave Komisiji i da zatraže upis u registar. Zakonom o tržištu hartija od vrijednosti u RS propisana je i kazna za one koji ne obavijeste KHOV o pružanju usluga u vezi s virtuelnim valutama iznosi od 10.000 do 50.000 KM.

MEĐUNARODNA REGULACIJA TRŽIŠTA

Nikola Klak, direktor Digital Asset Management d.o.o. i prve domaće platforme Balkan Crypto Exchange (BCX) koja korisnicima pruža mogućnost da legalno i pouzdano trguju ovim relativno novim finansijskim instrumentom na globalnom tržištu, za Akta.ba je kazao da je u poslednje tri godine godine došlo do velike ekspanzije tržišta kriptovaluta u našoj zemlji.

“Ova ekspanzija za posljedicu imalo i povećanje interesa investitora te samim tim i broja klijenata ali i povećanjem broja kompanija koje su orjentisane na pružanje usluga u ovom segmentu. Posljedično, prošle godine došlo je i do određenih pomaka u zakonodavstvu i regulaciji te su se stvorili uslovi da kompanije koje posluju sa kriptovalutama posluju transparentnije što će sigurno dovesti i do rasta povjerenja investitora i daljnjeg razvoja samog tržišta kriptovaluta u BiH. Osim BCXa, sada imamo nekoliko kompanija u RS koje su registrovane za pružanje usluga iz domena virtuelnih valuta, ali nisu još u značajnijem obimu počele sa radom”, kaže Klak.

Efikano sprovođenje Zakonskih mjera koje se tiču sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma na polju virutelnih valuta, zahtjeva značajne ljudske i tehničke resurse, što po Klaku može predstavljati izazov za novoosnovane kompanije, ali u svakom slučaju za očekivati je da će se rastom globalnog tržišta pojaviti i još neki pružaoci usluga što će se pozitivno odraziti i na konkurentnost i na kvalitet ponuđenih usluga.

O isplativosti ulaganja u ovaj sektor, Klak kaže da sve zavisi o kojoj vrsti ulaganja se radi. Većina interesovanja javnosti se odnosi na špekulativno trgovanje u kojem se očekuje da u kraćem roku cijena određene virtuelne valute poraste i donese profit investitoru. Međutim postoje i ulaganja koja dugoročno donose profit na način da cijena nije vezana za špekulativno trgovanje, veća za rast tržišta te proširenje obima usluga koje nose određeni projekti.

“Konkretno, posmatrajući kroz kraći vremenski rok, svako ulaganje može donijeti profit ili gubitak, ali na duži rok uz rast tržišta globalno, ukupna vrijednost godinama snažno raste. U svako slučaju svaki investitor u bilo koji finansijski instrument, a pogotovo u virtuelne valute koje se mogu smatrati visoko-rizičnim instrumentom, mora biti svjestan da osim profita može ostvariti i gubitak, te je preporuka da se prije svakog ulaganja dobro informiše kako bi umanjio rizik”, govori Klak.

Kada je riječ o jedinstvenom crypto tržištu BiH, poznato je da smo predmet periodične evaluacije od strane međunarodnih finansijskih i regulatornih tijela (FATF, MoneyWall itd), koje sada izdaju preporuke da se i ova djelatnost uključi u okvir za regulaciju, a pogotovo u smislu sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma. Nedavno je i EU usvojila MiCA (markets in crypto assets) akt kojim se stvara regulatorni okvir na nivo EU, te će se vremenom izvršiti harmonizacija propisa u ovoj oblasti na nivou čitave EU.

Klak pojašnjava da je postojeća regulacija u Republici Srpskoj po definicijama harmonizovana sa ovim aktima, ali da sada imamo situaciju da u FBiH ne postoji nikakav okvir te da je tržište i dalje u sivoj zoni.

“Nadamo se da će se uskoro i u drugom BiH entitetu usvojiti rješenje koje će biti harmonizovano sa propisima u RS i EU, te ćemo time dobiti priliku za jedinstveno tržište. Trenutno je najveći problem politička situacija koja ne dozvoljava koncenzus ni za ove relativno nepolitičke teme, ali je takođe problem i nedostatak stručnjaka na polju regulative, te nepovjerenje tradicionalnih finansijskih institucija, prije svega banaka, prema virtuelnim valutama, koje mogli bismo reći, u određenoj mjeri koče razvoj samog tržišta”, kaže Klak.

Na pitanje šta možemo očekivati u budućnosti, Klak kaže s bzirom da je u pitanju globalno tržište koje ne poznaje granice, budućnost tržišta u BiH, a tako i njihove kompanije će zavisiti od kretanja u svijetu.

“Može se reći da je ovo još uvijek novi instrument na finansijskom tržištu i da će se nastaviti razvijati uporedo sa regulacijom na globalnom nivou. Što se tiče BCXa, mi nastavljamo sa rastom i razvojem novih proizvoda za naše klijente, a planiramo širenje i na susjedna kompatibilna tržišta”, kazao je.

Definisanje uvedenih pojmova Pojam “Virtuelna valuta“ je digitalni zapis vrijednosti koji nije emitovala i za čiju vrijednost ne garantuje centralna banka, niti drugi organ javnog sektora, koja nije nužno vezana za zakonsko sredstvo plaćanja i nema pravni status novca ili valute, ali je fizička i pravna lica prihvataju kao sredstvo razmjene i može se kupovati, prodavati, razmjenjivati, prenositi i čuvati elektronskim putem. Drugi pojam je „Pružalac usluga povezanih sa virtuelnim valutama“ – to je pravno lice ili fizičko lice koje pruža jednu ili više sljedećih usluga: čuvanje i upravljanje virtuelnih valuta u ime trećih lica, organizovanje platforme za trgovanje virtuelnim valutama, razmjena virtuelnih valuta za valutu koja je zakonsko sredstvo plaćanja, razmjena virtuelnih valuta za drugu virtuelnu valutu, prenos virtuelne valute i sprovođenje ponude, odnosno prodaje virtuelnih valuta, te pojam „Pružalac depozitarnih usluga novčanika“ je pravno ili fizičko lice koje pruža uslugu čuvanja privatnih kriptografskih ključeva u ime drugog lica radi držanja, čuvanja i prenosa virtuelnih valuta.

I.R.