Omerbegović Arapović: Minimalne plate guraju FBiH u inflaciju i pad zaposlenosti

Vlada Federacije BiH drugu godinu zaredom pokušava administrativno utvrditi minimalnu platu, gurajući tržišnu ekonomiju u sukob s mjerama koje podsjećaju na centralno planiranje, bez dovoljno ekonomske argumentacije i uz potencijalno ozbiljne posljedice.

Adisa Omerbegović Arapović podsjeća na iskustva iz osamdesetih, kada su redovi pred prodavnicama i nestašice u tadašnjem Sovjetskom savezu, ali i kasnije Jugoslaviji, postali dio svakodnevice. Mnogo kasnije ekonomska teorija je potvrdila ono što se tada osjećalo u praksi – kada država vještački određuje cijene i plate, tržište reaguje inflacijom, smanjenjem ponude, padom kupovne moći i gubitkom radnih mjesta.

Prema zvaničnim podacima Centralne banke BiH i zavoda za statistiku, efekti takvih intervencija već su vidljivi.

Zaposlenost prelazi iz stagnacije u pad

Podaci o ukupnoj zaposlenosti u FBiH pokazuju da se krajem 2024. godine prekida prethodni rast i počinje lagani pad. Ovaj trend se pojavljuje paralelno s najavom i kasnijim skokovitim povećanjem minimalne plate na 1.000 KM. Najavljeni dodatni rast troškova rada od oko 40%, bez rasta produktivnosti, mogao bi dodatno ubrzati smanjenje zaposlenosti. Najniže plaćeni radnici, koje bi ove mjere trebale štititi, postaju prvi na udaru kada plata postane neodrživa za poslodavce.

Cijene rastu brže od primanja

Inflacija u FBiH od 2021. dostiže nivoe karakteristične za poslijeratni period. Ukupni rast cijena u odnosu na 2015. godinu približava se 33%, dok primanja većine građana nisu rasla istim tempom. Dodatno povećanje minimalne plate, bez strukturnih reformi, samo ubrzava rast cijena i dodatno slabi životni standard. Nominalno veći iznos na platnoj listi brzo postaje bezvrijedan u realnim terminima.

Slabljenje izvoza – udar na realni sektor

Izvozni rezultati pokazuju pad potražnje za domaćom robom. Najveći udar trpe kompanije koje zavise od evropskog tržišta, gdje potražnja slabi, dok domaći troškovi – od rada do energije – rastu. Smanjen izvoz znači i smanjen obim proizvodnje i zapošljavanja. Uvođenje dodatnog troška u takvim okolnostima, i to bez detaljne analize, može dodatno destabilizirati sektor koji stvara većinu radnih mjesta u zemlji.

Budžeti entiteta klize u deficit

Federacija BiH je 2024. zabilježila jedan od najdubljih deficita u posljednjih 15 godina, približavajući se razinama iz pandemijskih 2019/2020. Nakon kratkog perioda suficita u 2022. godini, u narednim godinama bilježi se značajan pad, pri čemu FBiH ima i veći deficit od RS-a. Privremeni rast budžetskih prihoda, izazvan većim uplatama doprinosa zbog povećanja plata, samo je privid stabilnosti. Slabljenje ekonomske aktivnosti u narednim godinama neizbježno znači niže prihode i veće troškove zaduživanja.

U takvom okruženju dodatno zaduživanje ili rast poreza postaju jedine opcije za pokrivanje troškova koje proizvodi administrativno određivanje plata.