Zakon o zaštiti mentalnog zdravlja

 

SLUŽBENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 67

Na osnovu Amandmana XL. tačka 2. na Ustav Republike Srpske (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 28/94), donosim

 

UKAZ

O PROGLAŠENJU ZAKONA O ZAŠTITI MENTALNOG ZDRAVLJA

 

Proglašavam Zakon o zaštiti mentalnog zdravlja, koji je Narodna skupština Republike Srpske usvojila na Desetoj redovnoj sjednici, održanoj 25. juna 2020. godine, a Vijeće naroda 6. jula 2020. godine konstatiralo da se Zakon o zaštiti mentalnog zdravlja ne odnosi na vitalni nacionalni interes ni jednog od konstitutivnih naroda u Republici Srpskoj.

 

Broj: 01-020-1984/20

7. jula 2020. godine Banjaluka

Predsjednik Republike, Željka Cvijanović, s.r.

 

ZAKON
O ZAŠTITI MENTALNOG ZDRAVLJA

POGLAVLJE I. OSNOVNE ODREDBE

Predmet Zakona Član 1.

Ovim zakonom uređuje se promocija mentalnog zdravlja, prevencija i rano otkrivanje smetnji u mentalnom zdravlju, prava i obaveze u zaštiti mentalnog zdravlja, medicinska intervencija kod lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, povjerljivost podataka iz medicinske dokumentacije i evidencije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, socijalna inkluzija i život u zajednici, zabrane u zaštiti mentalnog zdravlja, nadzor, kao i druga pitanja od značaja za zaštitu mentalnog zdravlja.

Pojam zaštite mentalnog zdravlja Član 2.

(1) Zaštita mentalnog zdravlja obuhvaća mjere i aktiv- nosti u promociji mentalnog zdravlja, prevenciji i ranom otkrivanju smetnji u mentalnom zdravlju i provođenju me- dicinske intervencije za smetnje u mentalnom zdravlju, a u skladu sa savremenim dostignućima medicinske nauke i prakse.

(2) Zaštita mentalnog zdravlja je od općeg interesa za Republiku Srpsku (u daljem tekstu: Republika).

Načelo dostupnosti Član 3.

Načelo dostupnosti u zaštiti mentalnog zdravlja ostva- ruje se na način kojim se osigurava jednaka mogućnost za zaštitu mentalnog zdravlja svim građanima Republike (u da- ljem tekstu: građani) uz poštovanje medicinske opravdanosti i u skladu sa medicinskim standardima.

Načelo zaštite dostojanstva Član 4.

Načelo zaštite dostojanstva ostvaruje se kroz pravo na humani tretman građanina u zaštiti mentalnog zdravlja, uz puno poštovanje ljudskog dostojanstva, te fizičkog i duhov- nog integriteta.

Načelo poštovanja dijagnoze smetnji u mentalnom zdravlju Član 5.

Načelo poštovanja dijagnoze smetnji u mentalnom zdra- vlju zasnovano je na važećim međunarodno priznatim klasi- fikacijama smetnji u mentalnom zdravlju.

Načelo efikasnosti Član 6.

Načelo efikasnosti ostvaruje se kroz pravovremeno pru- žanje adekvatnih usluga u zaštiti mentalnog zdravlja.

Načelo solidarnosti Član 7.

Načelo solidarnosti ostvaruje se kroz multisektorsku i in- tersektorsku saradnju u zaštiti mentalnog zdravlja.

Shodna primjena propisa Član 8.

Na pitanja koja nisu uređena ovim zakonom primjenjuju se propisi kojim se uređuje vanparnični postupak, zdravstve- na zaštita, socijalna zaštita, evidencija i statistička istraži- vanja u oblasti zdravstvene zaštite, djelatnosti u zdravstvu i zdravstvene komore, krivični postupak, izvršenje krivičnih i prekršajnih sankcija, registar lica pravosnažno osuđenih za krivična djela seksualne zloupotrebe i iskorištavanja djece, oblast zaštite osobnih podataka i porodičnopravni odnosi.

Objašnjenje izraza i pojmova Član 9.

Pojedini izrazi i pojmovi u smislu ovog zakona imaju sljedeće značenje:

1) mentalno zdravlje je stanje psihičkog blagostanja u kojem lice ostvaruje svoj potencijal, može se nositi sa stre- sorima svakodnevnog života, radi produktivno i plodno, te pridonosi svojoj društvenoj sredini,

2) smetnja u mentalnom zdravlju je mentalnozdrav- stveni problem (u daljem tekstu: mentalni problem), men- talnozdravstveni poremećaj (u daljem tekstu: mentalni po-

remećaj), poremećaj i/ili oštećeno funkcioniranje povezano sa distresom, simptomima ili klinički izraženim mentalnim poremećajem,

3) mentalni problem je problem koji interferira sa kogni- tivnim, emocionalnim i/ili socijalnim sposobnostima nekog lica, bez kliničke slike razvijenog mentalnog poremećaja i odgovara spektru smetnji u mentalnom zdravlju,

4) mentalni poremećaj je razvijeno, klinički ispoljeno i dijagnostikovano psihijatrijsko oboljenje koje, u različitoj mjeri, interferira sa kognitivnim, emocionalnim ili socijal- nim sposobnostima nekog lica i u različitom stepenu ometa ili utiče na svakodnevno funkcioniranje,

5) mentalno zdravlje u društvenoj sredini je interdisci- plinarno područje djelovanja, koje se razvilo na polju psi- hijatrije s namjerom da se slijede emancipacijski ciljevi, uz uvažavanje principa rada u društvenoj sredini,

6) zaštitni faktor u zaštiti mentalnog zdravlja je faktor koji održava mentalno zdravlje,

7) faktor rizika u zaštiti mentalnog zdravlja je faktor koji može narušiti mentalno zdravlje,

8) lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju je lice koje ima mentalni problem, mentalni poremećaj, poremećaj i/ili oštećeno funkcioniranje povezano sa distresom, simptomi- ma ili klinički izraženim mentalnim poremećajem,

9) život u zajednici je dio socijalne inkluzije koja li- cima sa smetnjama u mentalnom zdravlju omogućava, uz podršku društvene sredine, reintegraciju u društvenu sre- dinu,

10) društvena sredina je fizička i socijalna sredina u ko- joj građani žive i ostvaruju svoje interakcije sa zdravstvenim ustanovama, ustanovama socijalne zaštite, jedinicama lokal- ne samouprave, odgojno-obrazovnim ustanovama, mediji- ma, nevladinim organizacijama, udruženjima lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju i udruženjima porodica i lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

Gramatički izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu Član 10.

Gramatički izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu za označavanje muškog ili ženskog roda, podrazumijevaju oba roda.

 

POGLAVLJE II.

PROMOCIJA MENTALNOG ZDRAVLJA, PREVENCIJA I RANO OTKRIVANJE SMETNJI U MENTALNOM ZDRAVLJU

Promocija mentalnog zdravlja Član 11.

(1) Promocija mentalnog zdravlja je aktivnost koja se preduzima da bi se unaprijedilo mentalno zdravlje, kvalitet života i blagostanje građana.

(2) Promocija mentalnog zdravlja iz stava 1. ovog člana ostvaruje se kroz:

1) podizanje svijesti građana o važnosti mentalnog zdra- vlja kao osnovnog dijela općeg zdravlja,

2) razumijevanje zaštite mentalnog zdravlja i smetnji u mentalnom zdravlju,

3) razumijevanje faktora rizika koji mogu dovesti do smetnji u mentalnom zdravlju i smanjivanju faktora rizika, te jačanju zaštitnih faktora,

4) smanjenje stigmatizacije i diskriminacije koja se od- nosi na sve oblike smetnji u mentalnom zdravlju i druge aspekte mentalnog zdravlja,

5) jačanje multisektorske i intersektorske saradnje s ci- ljem provođenja kampanja promocije mentalnog zdravlja u društvenoj sredini, 

6) provođenje mjera s ciljem postizanja kvalitetnijeg ži- vota, socijalnog funkcioniranja i blagostanja, te uključivanje građanina i/ili vulnerabilnih grupa u porodičnu, radnu i dru- štvenu sredinu.

(3) Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite (u daljem tek- stu: Ministarstvo) planira i provodi Program promocije men- talnog zdravlja građana u Republici u saradnji sa Javnom zdravstvenom ustanovom Institut za javno zdravstvo Repu- blike Srpske (u daljem tekstu: Institut) i centrom za zaštitu mentalnog zdravlja doma zdravlja.

(4) Program promocije mentalnog zdravlja iz stava 3. ovog člana provodi se u porodičnoj, radnoj i društvenoj sre- dini.

(5) Ministar zdravlja i socijalne zaštite (u daljem tekstu: ministar) donosi Program promocije mentalnog zdravlja gra- đana iz stava 3. ovog člana.

Prevencija i rano otkrivanje smetnji u mentalnom zdravlju Član 12.

(1) Prevencija smetnji u mentalnom zdravlju je aktivnost koja se preduzima prije nego što se pojavi smetnja u mental- nom zdravlju, s ciljem sprečavanja razvoja smetnje u men- talnom zdravlju.

(2) Rano otkrivanje smetnji u mentalnom zdravlju je aktivnost koja se preduzima s ciljem otkrivanja smetnji u mentalnom zdravlju prije pojave prvih simptoma i znakova smetnji u mentalnom zdravlju, odnosno prije početka razvo- ja kliničke slike.

(3) Prevencija smetnji u mentalnom zdravlju iz stava 1. ovog člana, kao dio zaštite mentalnog zdravlja, obuhvaća sljedeće nivoe:

1) primarni, 2) sekundarni, 3) tercijarni.

(4) Primarnom prevencijom iz stava 3. tačka 1) ovog čla- na smanjuje se incidenca smetnji u mentalnom zdravlju, te se vrši suzbijanje faktora rizika za razvoj smetnji u mentalnom zdravlju.

(5) Sekundarnom prevencijom iz stava 3. tačka 2) ovog člana smanjuje se prevalenca u mentalnom zdravlju i skra- ćuje se trajanje smetnji u mentalnom zdravlju ranim otkriva- njem i liječenjem.

(6) Tercijarnom prevencijom iz stava 3. tačka 3) ovog člana smanjuje se težina bolesti i onesposobljenosti u vezi sa smetnjama u mentalnom zdravlju provođenjem medicinske intervencije i programima psihosocijalne rehabilitacije.

(7) Institut planira i provodi Program prevencije i ranog otkrivanja smetnji u mentalnom zdravlju građana u Republi- ci u saradnji sa zdravstvenim ustanovama.

(8) Direktor Instituta uz saglasnost ministra donosi Pro- gram prevencije i ranog otkrivanja smetnji u mentalnom zdravlju iz stava 7. ovog člana.

 

POGLAVLJE III.

PRAVA I OBAVEZE U ZAŠTITI MENTALNOG ZDRAVLJA

Pravo građanina na zaštitu mentalnog zdravlja Član 13.

Građanin ima pravo na zaštitu mentalnog zdravlja, koja se ostvaruje promocijom, prevencijom i ranim otkrivanjem smetnji u mentalnom zdravlju, kao i provođenjem medicin- skih intervencija radi otklanjanja tih smetnji.

Obaveza građanina u zaštiti mentalnog zdravlja Član 14.

Građanin je obavezan da čuva i unapređuje sopstveno mentalno zdravlje i mentalno zdravlje drugih ljudi u poro- dičnoj, radnoj i društvenoj sredini.

Pravo lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju na zaštitu mentalnog zdravlja
Član 15.

Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju ima pravo na zaštitu mentalnog zdravlja koje se ostvaruje kroz provođenje medicinske intervencije u zdravstvenoj ustanovi, učestvo- vanje u kreiranju individualnog plana oporavka, te reinte- graciju, odnosno uključenje u porodičnu, radnu i društvenu sredinu.

Pravo lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju na informaciju
Član 16.

(1) Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju ima pravo na informaciju o:

1) stanju svog zdravlja,

2) dijagnozi,

3) prognozi liječenja,

4) propisima kojima je uređena zaštita mentalnog zdra- vlja,

5) mogućnosti da aktivno učestvuje u planiranju i provo- đenju medicinske intervencije u zdravstvenoj ustanovi, kao i u izradi i provođenju individualnog plana oporavka, te rein- tegraciji, odnosno uključenju u porodičnu, radnu i društvenu sredinu,

6) identitetu i profesionalnom statusu zdravstvenih rad- nika i zdravstvenih saradnika koji učestvuju u planiranju i provođenju medicinske intervencije u zdravstvenoj ustano- vi i individualnog plana oporavka, te reintegraciji, odnosno uključenju u porodičnu, radnu i društvenu sredinu,

7) načinu ostvarivanja svojih prava i izvršavanja obave- za,

8) provođenju procjene sposobnosti o davanju pristanka na medicinsku intervenciju,

9) davanju pismenog pristanka na medicinsku interven- ciju, odnosno ne postojanja mogućnosti da se odrekne prava na davanje pristanka na medicinsku intervenciju,

10) mogućnosti da prilikom davanja pristanka na medi- cinsku intervenciju bude prisutno lice u koje ima povjerenje,

11) mogućnostima da u bilo kom trenutku može da po- vuče prethodno dati pristanak na bilo koju medicinsku in- tervenciju,

12) mogućnosti da se radno osposobljava prema progra- mu kreiranom za lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju,

13) mogućnosti podnošenja zahtjeva, prigovora, žalbi i drugih pravnih lijekova nadležnim pravosudnim, republič- kim i organima zdravstvene ustanove,

14) mogućnosti podnošenja zahtjeva za prekid trudnoće preko desete nedjelje trudnoće, zbog smetnji u mentalnom zdravlju, uz obavezno mišljenje doktora medicine - specija- liste psihijatrije.

(2) Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje je smješteno na odjeljenje psihijatrije bolnice, klinike za psi- hijatriju kliničkog centra, u specijalnu bolnicu ili u zavodu za forenzičku psihijatriju, pored informacije iz stava 1. ovog člana, ima i pravo na informaciju o tome da:

1) može da se odmara, druži sa drugim licima, bavi re- kreativnim aktivnostima i da prima posjete,

2) kada je klinički procijenjeno da ne postoji mogućnost zloupotrebe, o svom trošku može da šalje i prima, uz punu privatnost, bez nadzora i ograničenja, poštu, pakete, novine i da telefonira,

3) pristupa multimedijalnim sadržajima,

4) ni jedna informacija, fotografija, audio ili video sni- mak ne smije biti puštena u medije bez pristanka tog lica,

5) može da drži kod sebe predmete koji su sigurni i be- zbjedni za osobnu upotrebu, 

6) može da učestvuje, po sopstvenom izboru, u vjerskim aktivnostima, u okviru mogućnosti koje ima odjeljenje psihi- jatrije bolnice, klinika za psihijatriju kliničkog centra, speci- jalna bolnica ili zavod za forenzičku psihijatriju,

7) će biti smješteno u prostoriju sa licem istog pola,

8) ima uvid u svoju medicinsku dokumentaciju i eviden- ciju, u skladu sa zakonom,

9) će biti informirano o ograničavanju prava iz stava 2. t. 2), 3) i 4) ovog člana kod klinički procijenjene mogućnosti i/ili namjere samovoljnog napuštanja odjeljenja psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, specijalne bolnice ili zavoda za forenzičku psihijatriju i/ili pribavljanja oružja, odnosno psihoaktivne kontrolirane supstance,

10) će prilikom otpusta biti upoznato sa mogućnosti- ma nastavka medicinskih intervencija i kontinuiteta brige u nadležnom centru za zaštitu mentalnog zdravlja doma zdravlja.

(3) Izuzetno od stava 1. ovog člana, poštujući njegovu neovisnost, volju i sklonost, a u svrhu podrške za davanje pristanka na medicinsku intervenciju, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost ima pravo na informaciju o mogućnosti da se savjetuje sa licem u koje ima povjerenje, ukoliko je to lice poznato.

(4) Izuzetno od stava 2. ovog člana, lice sa smetnja- ma u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, a koje i poslije savjetova- nja u svrhu podrške za davanje pristanka na medicinsku intervenciju može da ugrozi svoj život i sigurnost ili ži- vot i sigurnost drugih lica, ima pravo i na informaciju da će pristanak na medicinsku intervenciju dati zakonski zastupnik.

(5) Pravo na informacije iz st. 1. i 2. ovog člana ima ro- ditelj, odnosno staratelj za dijete sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

Pravo djeteta sa smetnjama u mentalnom zdravlju u zaštiti mentalnog zdravlja
Član 17.

(1) Dijete sa smetnjama u mentalnom zdravlju ima pravo da dā informaciju o svom mentalnom zdravlju i faktorima rizika koji mogu narušiti mentalno zdravlje, te da odluči s kim će tu informaciju podijeliti.

(2) Izuzetno od stava 2. ovog člana, informaciju daje za- konski zastupnik djeteta ako:

1) postoji sumnja na nasilje nad djetetom ili zlostavljanje djeteta,

2) postoji sumnja da dijete može ugroziti svoj život i si- gurnost ili život i sigurnost drugih lica.

(3) Dijete, u smislu ovog zakona, jeste lice do navršenih 18 godina, osim lica kojima je produženo roditeljsko pravo.

Obaveze lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju Član 18.

Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju je dužno da aktivno učestvuje u planiranju i provođenju medicinske in- tervencije u zdravstvenoj ustanovi, kreiranju i provođenju individualnog plana oporavka i reintegraciji u društveni sre- dinu, te planiranom otpustu ukoliko razumije svrhu, prirodu, posljedice, koristi i opasnosti medicinske intervencije.

Prava zdravstvenog radnika i zdravstvenog saradnika u zaštiti mentalnog zdravlja
Član 19.

(1) Zdravstveni radnik i zdravstveni saradnik u zaštiti mentalnog zdravlja ima pravo na:

1) osiguranje adekvatnih uvjeta i sredstava za rad,
2) provođenje programa za prevenciju sagorijevanja,

3) kontinuiranu edukaciju i dodatnu edukaciju iz speci- fičnih oblasti,

4) eksternu superviziju i interviziju, sa ciljem učenja radi dodatnog unapređenja kvaliteta pruženih usluga i

5) provođenje naučnoistraživačke djelatnosti.

(2) Za ostvarivanje prava iz stava 1. ovog člana odgovor- ni su organi upravljanja i rukovođenja zdravstvenom usta- novom.

Obaveza zdravstvenog radnika i zdravstvenog saradnika u zaštiti mentalnog zdravlja
Član 20.

(1) Doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije du- žan je da:

1) lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju upozna sa pravom na informaciju iz člana 16. ovog zakona,

2) vrši procjenu sposobnosti o davanju pristanka na me- dicinsku intervenciju za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u skladu sa ovim zakonom,

3) pregleda lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju kako bi utvrdio da li postoji opravdanost za provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u cen- tru za zaštitu mentalnog zdravlja doma zdravlja, specijalistič- koj psihijatrijskoj ambulanti, na odjeljenju psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra ili u specijalnoj bolnici.

(2) Zdravstveni saradnik je dužan da poštuje prava lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u skladu sa ovim zakonom.

 

POGLAVLJE IV.

MEDICINSKA INTERVENCIJA KOD LICA SA SMETNJAMA U MENTALNOM ZDRAVLJU

1. Provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju

Provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u zdravstvenoj ustanovi
Član 21.

(1) Medicinska intervencija u zaštiti mentalnog zdravlja je zdravstvena usluga koja se pruža licu sa smetnjama u men- talnom zdravlju u zdravstvenoj ustanovi kroz preventivne, dijagnostičke, terapijske i rehabilitacione aktivnosti, a s ci- ljem poboljšanja njegovog fizičkog i mentalnog zdravlja.

(2) Provođenje medicinske intervencije za lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju iz stava 1. ovog člana obavlja se u zdravstvenoj ustanovi na primarnom, sekundarnom i ter- cijarnom nivou zdravstvene zaštite, i to:

1) dom zdravlja,
2) specijalistička psihijatrijska ambulanta, 3) bolnica,
4) specijalna bolnica,
5) klinički centar i
6) zavod za forenzičku psihijatriju.

Provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u domu zdravlja
Član 22.

(1) Provođenje medicinske intervencije za lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju obavlja dom zdravlja kroz cen- tar za zaštitu mentalnog zdravlja, kao njegov organizacioni dio.

(2) Centar za zaštitu mentalnog zdravlja iz stava 1. ovog člana provodi medicinsku intervenciju za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju koristeći biopsihosocijalni i multidis- ciplinarni pristup u radu i to kroz:

1) timski rad u mentalnom zdravlju, 2) individualni tretman, 

3) grupni tretman,
4) koordiniranu brigu,
5) program psihosocijalne rehabilitacije.

(3) Timski rad u mentalnom zdravlju iz stava 2. tačka 1) ovog člana je zajednički rad zdravstvenih radnika i zdrav- stvenih saradnika različitih profila sa jasno definiranim ci- ljevima koje prihvaća i kojima je posvećen svaki član tima uz dijeljenje odgovornosti i liderstva i primjenu adekvatnih procedura u rješavanju problema.

(4) Individualni tretman iz stava 2. tačka 2) ovog člana obuhvaća savjetodavne, dijagnostičke, psihodijagnostičke, farmakoterapijske, psihoterapijske i socioterapijske postup- ke, u skladu sa važećim domaćim ili internacionalnim prepo- rukama i smjernicama, koji provodi zdravstveni radnik i/ili zdravstveni saradnik u centru za zaštitu mentalnog zdravlja u skladu sa svojim kompetencijama.

(5) Grupni tretman iz stava 2. tačka 3) ovog člana obu- hvaća istovremeni rad zdravstvenih radnika ili zdravstvenih saradnika iz centra za zaštitu mentalnog zdravlja sa licima sa smetnjama u mentalnom zdravlju srodnih nozoloških kate- gorija, obuhvaćajući savjetodavne, psihoterapijske ili socio- terapijske tehnike.

(6) Koordinirana briga iz stava 2. tačka 4) ovog člana provodi se kod lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju sa kompleksnim, višestrukim potrebama, koji su pod visokim rizikom i/ili imaju dijagnostikovan mentalni poremećaj, a zahtijevaju kreiranje individualnog plana oporavka u skladu sa procijenjenim potrebama i rizicima, te efektivno koordini- ranje usluga između zdravstvenih ustanova iz člana 21. stav 2. ovog zakona, kao i njihovih partnera u društvenoj sredini, sa ciljem realiziranja kontinuiteta brige i dugotrajnog opo- ravka i sprečavanja ponovnog provođenja medicinske inter- vencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u bolnici, kliničkom centru, specijalnoj bolnici ili zavodu za forenzič- ku psihijatriju.

(7) Programi psihosocijalne rehabilitacije iz stava 2. tačka 5) ovog člana provode se kod lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju kroz unapređenje kvaliteta života s ciljem dodatnog razvijanja vještina kroz radnu terapiju i promoviranja neovisnosti, kao dodatnih intervencija radi što bolje socijalne inkluzije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

(8) Centar za zaštitu mentalnog zdravlja kreira i u sa- radnji sa partnerima u društvenoj sredini provodi sljedeće programe:

1) programe promocije mentalnog zdravlja,

2) programe primarne, sekundarne i tercijarne prevencije u mentalnom zdravlju i ranog otkrivanja smetnji u mental- nom zdravlju,

3) programe smanjenja stigmatizacije i diskriminacije.

Provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u specijalističkoj psihijatrijskoj ambulanti
Član 23.

Provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u specijalističkoj psihijatrijskoj ambu- lanti obavlja se kroz:

1) individualni tretman iz člana 22. stav 4. ovog zakona,

2) programe psihosocijalne rehabilitacije iz člana 22. stav 7. ovog zakona.

Provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u bolnici, kliničkom centru, u specijalnoj bolnici i u zavodu za forenzičku psihijatriju Član 24.

(1) Provođenje medicinske intervencije za lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju obavlja bolnica na odjeljenju

psihijatrije, odnosno klinički centar na klinici za psihijatriju i specijalna bolnica.

(2) Provođenje medicinske intervencije za lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju u zdravstvenim ustanovama iz stava 1. ovog člana vrši se kada je to jedini ili najbolji način da se osigura zaštita mentalnog zdravlja lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, a medicinske intervencije podrazu- mijevaju:

1) prijem,
2) zadržavanje, odnosno smještaj, 3) individualni tretman,
4) grupni tretman,
5) koordiniranu brigu,
6) zajedničko planiranje otpusta, 7) otpust.

(3) Izuzetno od stava 1. ovog člana, provođenje medicin- ske intervencije iz stava 2. t. 1), 2) i 7) ovog člana obavlja se u zavodu za forenzičku psihijatriju u skladu sa propisima kojim se uređuje izvršenje krivičnih i prekršajnih sankcija, a iz stava 2. t. 3), 4), 5) i 6) ovog člana u skladu sa ovim zakonom.

Zdravstveni radnik i zdravstveni saradnik koji provodi medicinsku intervenciju za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 25.

(1) Zdravstveni radnik i zdravstveni saradnik provode medicinsku intervenciju za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u zdravstvenoj ustanovi iz člana 21. stav 2. ovog zakona u skladu sa svojim kompetencijama, te multidisci- plinarnim pristupom uz kontinuiranu međusobnu saradnju.

(2) Zdravstveni radnici iz stava 1. ovog člana su:

1) doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije,

2) diplomirani medicinar radne terapije ili diplomirani radni terapeut,

3) diplomirani medicinar zdravstvene njege ili diplomi- rana medicinska sestra ili medicinska sestra ili medicinski tehničar.

(3) Zdravstveni saradnici iz stava 1. ovog člana su:

1) diplomirani psiholog ili diplomirani psiholog - speci- jalista medicinske psihologije,

2) diplomirani socijalni radnik,

3) diplomirani profesor specijalne edukacije i rehabili- tacije,

4) diplomirani specijalni edukator i rehabilitator - razvoj- ni poremećaji,

5) diplomirani logoped, specijalista logopedije ili surdo- audiologije.

Individualni plan oporavka lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 26.

(1) Individualni plan oporavka lica sa smetnjama u men- talnom zdravlju je plan oporavka koji obuhvaća primjenu medicinske intervencije i pravi se na osnovu procijenjenih potreba lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, uključujući i procjenu rizika od primjene medicinske intervencije.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, individualni plan oporavka uključuje i plan otpusta ukoliko se medicinska in- tervencija primjenjuje na odjeljenju psihijatrije bolnice, kli- nike za psihijatriju kliničkog centra u specijalnoj bolnici i/ili zavodu za forenzičku psihijatriju.

(3) Individualni plan oporavka lica sa smetnjama u men- talnom zdravlju utvrđuje stručni tim zdravstvene ustanove iz člana 21. stav 2. t. 1), 3), 4), 5) i 6) ovog zakona koji čine 

zdravstveni radnici i zdravstveni saradnici iz člana 25. ovog zakona.

(4) Licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju stručni tim zdravstvene ustanove utvrđuje, u ovisnosti o medicinskim indikacijama, individualni plan oporavka uz učešće tog lica.

(5) Izuzetno od stava 4. ovog člana, licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduze- ta poslovna sposobnost za kojeg je zakonski zastupnik dao pismeni pristanak na medicinsku intervenciju stručni tim zdravstvene ustanove utvrđuje, u ovisnosti o medicinskim indikacijama, individualni plan oporavka uz učešće zakon- skog zastupnika i/ili lica u koje lice sa smetnjama u mental- nom zdravlju ima povjerenje.

(6) Izuzetno od stava 4. ovog člana, djetetu sa smetnjama u mentalnom zdravlju za kojeg je roditelj, odnosno staratelj dao pismeni pristanak na medicinsku intervenciju, stručni tim zdravstvene ustanove utvrđuje, u ovisnosti o medicin- skim indikacijama, individualni plan oporavka uz učešće ro- ditelja, odnosno staratelja.

(7) Individualni plan oporavka iz stava 1. ovog člana re- vidira se najmanje jednom u godini dana u saradnji sa licem sa smetnjama u mentalnom zdravlju, njegovom porodicom, zakonskim zastupnikom i/ili licem u koje lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično odu- zeta poslovna sposobnost ima povjerenje i stručnim timom zdravstvene ustanove.

(8) Individualni plan oporavka iz stava 1. ovog člana ula- že se u medicinsku dokumentaciju i čini njen sastavni dio.

Imenovanje i razrješenje Komisije za zaštitu prava lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 27.

(1) Komisija za zaštitu prava lica sa smetnjama u men- talnom zdravlju (u daljem tekstu: Komisija) u provođenju medicinske intervencije obavlja zadatke kojima se osigurava zaštita prava lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju kroz usmjeravanje rada i aktivnosti u zaštiti mentalnog zdravlja, koja se zasnivaju na načelima profesionalne etike i deonto- logije.

(2) Članovi Komisije nemaju pravo na naknadu.

(3) Član Komisije dužan je da osobne podatke o licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju čuva kao profesionalnu tajnu u toku i poslije prestanka trajanja mandata.

(4) Ministar imenuje i razrješava članove Komisije.

(5) Komisiju iz stava 1. ovog člana čini najmanje pet čla- nova, i to:

1) doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije,

2) diplomirani psiholog ili specijalista medicinske psi- hologije,

3) diplomirani socijalni radnik,

4) državni službenik zaposlen u Ministarstvu i

5) predstavnik udruženja lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

(6) Komisija se imenuje na period od četiri godine.

(7) Komisija donosi poslovnik o radu.

(8) Komisija podnosi Ministarstvu, najmanje jedanput godišnje, izvještaj o radu i predlaže mjere za unapređenje zaštite mentalnog zdravlja.

Zadatak Komisije za zaštitu prava lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 28.

Zadatak Komisije je da utvrdi:

1) uvjete rada i provođenje medicinske intervencije u centru za zaštitu mentalnog zdravlja, na odjeljenju psihijatri- je bolnice, klinici za psihijatriju kliničkog centra, u specijal- noj bolnici ili u zavodu za forenzičku psihijatriju,

2) izvršenje obaveza zdravstvenih radnika i zdravstvenih saradnika u centru za zaštitu mentalnog zdravlja, na odje- ljenju psihijatrije bolnice, klinici za psihijatriju kliničkog centra, u specijalnoj bolnici ili u zavodu za forenzičku psi- hijatriju,

3) poštivanje prava lica sa smetnjama u mentalnom zdra- vlju u skladu sa ovim zakonom i drugim propisima kojima se uređuje oblast zaštite mentalnog zdravlja i ljudskih prava, kao i kroz primanje prigovora i žalbi lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, njegovog zakonskog zastupnika, člano- va njegove porodice ili organa starateljstva,

4) izvršenje obaveza lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju,

5) provođenje procedura u skladu sa ovim zakonom.

2. Postupak za provođenje medicinske intervencije

Postupak za provođenje medicinske intervencije zbog pogoršanja mentalnog zdravlja lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 29.

(1) Postupak za provođenje medicinske intervencije za lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju zbog pogoršanja mentalnog zdravlja pokreće služba hitne medicinske pomoći ili služba porodične medicine ili centar za zaštitu mentalnog zdravlja doma zdravlja, a na prijedlog:

1) lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, 2) člana porodice,
3) zakonskog zastupnika,

4) doktora medicine iz službe hitne medicinske pomoći ili službe porodične medicine ili centra za zaštitu mentalnog zdravlja doma zdravlja.

(2) Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju zbog po- goršanja svog mentalnog zdravlja može da se obrati centru za zaštitu mentalnog zdravlja ili službi porodične medicine ili službi hitne medicinske pomoći u domu zdravlja, u koji- ma doktor medicine, nakon procjene, utvrđuje potrebu da- ljeg provođenja medicinske intervencije u centru za zaštitu mentalnog zdravlja ili na odjeljenju psihijatrije bolnice, ili klinike za psihijatriju kliničkog centra.

(3) Članovi porodice, zakonski zastupnik, organ stara- teljstva ili doktor medicine iz stava 1. ovog člana, po nepo- srednom saznanju o stanju mentalnog zdravlja lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju kojim to lice ugrožava vlastiti život i sigurnost ili život i sigurnost drugih lica, usmenim putem, obavještavaju ministarstvo nadležno za unutrašnje poslove i službu hitne medicinske pomoći doma zdravlja o ugrožavajućem ponašanju tog lica prema sebi ili drugim licima.

(4) Policijski službenici i doktor medicine iz službe hitne medicinske pomoći dužni su da bez odgađanja, a po obavije- sti iz stava 3. ovog člana, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju odvedu u najbližu službu hitne medicinske pomoći doma zdravlja.

(5) Ukoliko doktor medicine iz službe hitne medicin- ske pomoći doma zdravlja iz stava 4. ovog člana, na osno- vu pregleda, procijeni da postoji medicinska indikacija za dalje provođenje medicinske intervencije za prijem lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju na odjeljenje psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra i/ili u spe- cijalnu bolnicu, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju uputit će se bez odgađanja na odjeljenje psihijatrije bolni- ce, klinike za psihijatriju kliničkog centra i/ili u specijalnu bolnicu.

Prijem lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju Član 30.

(1) Prijem iz člana 29. stav 5. ovog zakona obuhvaća pe- riod od dolaska lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju na odjeljenje psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju klinič-

kog centra i/ili u specijalnu bolnicu radi pregleda do dono- šenja odluke o zadržavanju, odnosno smještaju u skladu sa propisima kojim se uređuje vanparnični postupak.

(2) Pregled lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju iz stava 1. ovog člana sastoji se od:

1) utvrđivanja psihičkog i fizičkog stanja, 2) intervjua,
3) opće procjene rizika i
4) plana praćenja rizika.

(3) Pregled lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju iz stava 2. ovog člana, uz procjenu sposobnosti o davanju pristanka na medicinsku intervenciju u formi mišljenja, u pisanom obliku, obavlja doktor medicine - specijalista psi- hijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescen- tne psihijatrije poslije davanja informacije iz člana 16. ovog zakona.

(4) Procjena sposobnosti o davanju pristanka na medi- cinsku intervenciju u formi mišljenja, u pisanom obliku, iz stava 2. ovog člana ulaže se u medicinsku dokumentaciju i čini njen sastavni dio.

(5) Na osnovu mišljenja o procjeni sposobnosti o dava- nju pristanka na medicinsku intervenciju iz stava 2. ovog člana i pristanka lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju na popunjenom obrascu, u pisanom obliku, doktor medici- ne - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije provodi medicinsku inter- venciju u vidu zadržavanja, odnosno smještaja.

(6) Ministar donosi Pravilnik o postupku opće procjene rizika i planu praćenja rizika lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

Pristanak lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju na medicinsku intervenciju
Član 31.

(1) Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju daje pisme- ni pristanak na medicinsku intervenciju iz člana 30. stav 4. ovog zakona nakon što je, poslije izvršene procjene sposob- nosti o davanju pristanka na medicinsku intervenciju, utvr- đeno da razumije svrhu, prirodu, posljedice, koristi i opasno- sti medicinske intervencije u skladu sa propisom kojim je uređen vanparnični postupak.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, poštujući neovisnost, volju i sklonost lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju ko- jem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, u svrhu podrške za davanje pristanka na medicinsku inter- venciju, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju može da se savjetuje sa licem u koje ima povjerenje.

(3) Izuzetno od stava 2. ovog člana, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, a koje ni poslije savjetovanja u svrhu podrške za davanje pristanka na medicinsku intervenciju ne dâ pristanak, može se podvrgnuti medicinskoj intervenciji uz pismeni pristanak zakonskog zastupnika.

(4) Dijete sa smetnjama u mentalnom zdravlju može se podvrgnuti medicinskoj intervenciji uz pismeni pristanak ro- ditelja, odnosno staratelja.

(5) Doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije ulaže pismeni pristanak na predloženu medicinsku intervenciju u medicinsku dokumentaciju.

(6) Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju iz st. 1, 3. i 4. ovog člana, poslije datog pristanka na medicinsku inter- venciju iz st. 1, 3. i 4. ovog člana, zadržava se, odnosno smje- šta na odjeljenje psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra i/ili u specijalnu bolnicu.

(7) Direktor zdravstvene ustanove općim aktom propisu- je sadržaj izjave o pismenom pristanku iz st. 1, 3. i 4. ovog člana u skladu sa propisom kojim je uređena zdravstvena zaštita.

Provođenje medicinske intervencije bez pristanka lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 32.

(1) Lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju za koje je poslije pregleda, dobivanja informacije iz člana 16. ovog za- kona i izvršene procjene sposobnosti o davanju pristanka na medicinsku intervenciju utvrđeno da ne razumije svrhu, priro- du, posljedice, koristi i opasnosti medicinske intervencije, te nije sposobno da dâ pismeni pristanak iz člana 31. st. 1, 3. i 4. ovog zakona, može biti podvrgnuto medicinskoj intervenciji bez pristanka u vidu zadržavanja, odnosno smještaja ako je:

1) medicinska intervencija neophodna da bi se spriječilo značajno pogoršanje zdravstvenog stanja,

2) neophodno preduzimanje medicinske intervencije bez pristanka lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju da bi se spriječilo ugrožavanje života i sigurnosti tog lica ili života i sigurnosti drugih lica,

3) medicinska intervencija usmjerena ka ponovnom uspostavljanju sposobnosti donošenja odluke o pristanku na medicinsku intervenciju.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, dijete sa smetnjama u mentalnom zdravlju, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, a za koje trenutno ne postoje uvjeti da se pribavi pismeni pri- stanak roditelja, odnosno staratelja ili zakonskog zastupnika izčlana 31. st. 3. i 4. ovog zakona, može biti podvrgnuto medi- cinskoj intervenciji bez pristanka u vidu zadržavanja, odnosno smještaja u skladu sa stavom 1. t. 1) i 2) ovog člana.

(3) Doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije iz člana 30. stav 4. ovog zakona provodi medicinsku interven- ciju zadržavanja, odnosno smještaja.

Provođenje medicinske intervencije bez pristanka lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u vidu zadržavanja, odnosno smještaja
Član 33.

Na provođenje medicinske intervencije bez pristanka lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u vidu zadržavanja, odnosno smještaja u bolnici, kliničkom centru ili u specijal- nu bolnicu primjenjuju se propisi kojim se uređuje vanpar- nični postupak.

Provođenje medicinske intervencije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u vidu zadržavanja, odnosno smještaja u zavodu za forenzičku psihijatriju
Član 34.

Na provođenje medicinske intervencije u vidu zadržava- nja, odnosno smještaja lica sa smetnjama u mentalnom zdra- vlju u zavod za forenzičku psihijatriju primjenjuju se propisi kojim se uređuje krivični postupak i izvršenje krivičnih i prekršajnih sankcija.

Povlačenje pristanka na medicinsku intervenciju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 35.

(1) Pristanak na medicinsku intervenciju iz člana 31. ovog zakona može se pismeno opozvati u bilo koje vrijeme.

(2) Licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje ima namjeru da povuče pristanak na medicinsku intervenciju doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medi- cine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije dužan je da ukaže na posljedice odluke o povlačenju pristanka i o tome sačini službenu zabilješku u skladu sa propisom kojim se uređuje zdravstvena zaštita.

(3) Roditelju, odnosno staratelju djeteta sa smetnjama u mentalnom zdravlju, zakonskom zastupniku lica sa smetnja- ma u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, koje ima namjeru da povuče pristanak na medicinsku intervenciju doktor medicine - spe-

cijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije dužan je da ukaže na posljedice odluke o povlačenju pristanka i o tome sačini službenu za- bilješku u skladu sa propisom kojim se uređuje zdravstvena zaštita.

(4) U slučaju povlačenja pristanka na medicinsku inter- venciju, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju može biti podvrgnuto medicinskoj intervenciji bez pristanka u skladu sa članom 32. ovog zakona.

(5) Doktor medicine - specijalista psihijatrije ili dok- tor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatri- je dužan je da u medicinsku dokumentaciju uloži pismeni opoziv pristanka na medicinsku intervenciju.

(6) Ukoliko lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju ne želi da dâ povlačenje pristanka u pismenoj formi, doktor me- dicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specija- lista dječje i adolescentne psihijatrije dužan je da u medicin- sku dokumentaciju upiše podatak o povlačenju pristanka na medicinsku intervenciju.

3. Primjena fizičkog ograničenja kretanja

Odluka o primjeni i trajanju fizičkog ograničenja kretanja Član 36.

(1) Fizičko ograničenje kretanja lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje je smješteno na odjeljenje psihija- trije bolnice, kliniku za psihijatriju kliničkog centra, u speci- jalnu bolnicu ili u zavod za forenzičku psihijatriju primijenit će se, izuzetno, kada je to jedini način da se to lice spriječi da svojim ponašanjem:

1) ozbiljno ugrozi svoj život i sigurnost,
2) ozbiljno ugrozi život i sigurnost drugih lica, 3) uništi materijalnu imovinu veće vrijednosti.

(2) Doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista neuropsihijatrije ili doktora medici- ne - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije sa odje- ljenja psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, iz specijalne bolnice i/ili iz zavoda za forenzičku psihijatriju je dužan, prije nego što primijeni fizičko ogra- ničenje kretanja iz stava 1. ovog člana, da upozori to lice da će se nad njim preduzeti mjere fizičkog ograničenja kre- tanja.

(3) Podaci o mjerama i trajanju primjene fizičkog ograni- čenja kretanja lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, kao i ime doktora medicine - specijaliste psihijatrije ili doktora medicine - specijaliste neuropsihijatrije ili doktora medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije koji je donio odluku o primjeni fizičkog ograničenja kretanja iz stava 2. ovog člana, obavezno se upisuju u medicinsku dokumenta- ciju.

(4) Izuzetno od stava 2. ovog člana, načelnik odjeljenja psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, odnosno direktor specijalne bolnice ili zavoda za forenzičku psihijatriju dužan je da odmah obavijesti o primjeni fizičkog ograničenja kretanja zakonskog zastupnika lica sa smetnja- ma u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, roditelja, odnosno staratelja djeteta sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

(5) Mjere iz stava 2. ovog člana koje se primjenjuju radi otklanjanja opasnosti izazvanih postupcima lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju mogu da traju do četiri sata, izuzev ako doktor medicine - specijalista psihijatri- je ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije ne odluči drugačije u skladu sa medicinskim indikacijama.

(6) O produženju mjera iz stava 2. ovog člana sačinjava se obrazloženje koje potpisuje zdravstveni radnik iz stava 5. ovog člana, koje se ulaže u medicinsku dokumentaciju i čini njen sastavni dio.

Praćenje primjene fizičkog ograničenja kretanja Član 37.

Doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor me- dicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije iz člana 36. stav 2. ovog zakona dužan je da prati i evidentira u medi- cinskoj dokumentaciji fizičko i mentalno stanje lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju ukoliko je primijenjeno fizičko ograničenje kretanja.

Poziv i savladavanje lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje pruža fizički otpor uz pomoć policijskih službenika
Član 38.

(1) Policijski službenik je dužan da se odazove pozivu zdravstvenog radnika ukoliko je potrebna dodatna pomoć prilikom savladavanja lica sa smetnjama u mentalnom zdra- vlju, i to samo dok to lice pruža fizički otpor i dok se ne osigura zbrinjavanje i otklanjanje neposredne opasnosti za njega ili za druga lica.

(2) Zdravstveni radnik koji je uputio poziv policijskom službeniku dužan je da taj poziv naknadno, u pisanom obli- ku, obrazloži i da to obrazloženje uloži u medicinsku doku- mentaciju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju koja čini njegov sastavni dio.

(3) Načelnik odjeljenja psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, odnosno direktor specijalne bolnice i/ili zavoda za forenzičku psihijatriju dužan je da bez odgađanja dostavi obrazloženje iz stava 2. ovog člana mini- starstvu nadležnom za unutrašnje poslove.

Postupak policijskog službenika u slučaju samovoljnog napuštanja odjeljenja psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, specijalne bolnice i/ili zavoda za forenzičku psihijatriju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 39.

Policijski službenik je dužan da na osnovu pismene ili usmene prijave doktora medicine - specijaliste psihijatrije ili doktora medicine - specijaliste neuropsihijatrije ili specijali- ste dječje i adolescentne psihijatrije sa odjeljenja psihijatri- je bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, odnosno specijalne bolnice ili zavoda za forenzičku psihijatriju pre- duzme mjere i radnje da pronađe i vrati lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje je samovoljno napustilo odjeljenje psihijatrije bolnice, kliniku za psihijatriju kliničkog centra, specijalnu bolnicu i/ili zavod za forenzičku psihijatriju.

4. Posebni oblici liječenja lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju

Elektrokonvulzivno liječenje lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 40.

(1) Elektrokonvulzivno liječenje lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju može se primijeniti samo ako se kumu- lativno ispune sljedeći uvjeti:

1) ako je to u najboljem interesu lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, u odnosu na zdravstveno stanje,

2) ako su prethodno preduzete sve ostale metode liječe- nja,

3) ako je lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju nad kojim se provodi liječenje informirano o ovom liječenju pi- sanim putem,

4) ako je lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju nad kojim se provodi liječenje dalo svoj pristanak na takvo lije- čenje, u vidu izjave u pisanom obliku.

(2) Primjena elektrokonvulzivnog liječenja lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju dozvoljena je samo uz prethod- nu medikaciju, odnosno korištenje anestetika i miorelaksa- nata.

(3) Podatak o primjeni elektrokonvulzivnog liječenja i pristanak lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u vidu izjave u pisanom obliku iz stava 1. tačka 4) ovog člana, ulažu se u medicinsku dokumentaciju i čine njen sastavni dio.

Liječenje u svrhu kliničkog istraživanja nad licem sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 41.

Liječenje u svrhu kliničkog istraživanja nad licem sa smetnjama u mentalnom zdravlju može se vršiti u skladu sa propisom kojim se uređuje oblast zdravstvene zaštite.

5. Zajedničko planiranje otpusta i otpust lica sa

smetnjama u mentalnom zdravlju sa odjeljenja psihijatrije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra, specijalne bolnice ili zavoda za forenzičku psihijatriju

Zajedničko planiranje otpusta lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 42.

(1) Zajedničko planiranje otpusta lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju uključuje procjenu medicinskih, socijal- nih i ekonomskih potreba tog lica tokom provođenja medi- cinske intervencije na odjeljenju psihijatrije bolnice, klinici za psihijatriju, u specijalnoj bolnici i u zavodu za forenzičku psihijatriju, mogućnosti vraćanja tog lica u porodičnu sredi- nu, te procijenjenih mogućnosti pružanja usluga od strane partnera u društvenoj sredini, a u svrhu osiguranja kontinui- teta brige o mentalnom zdravlju lica sa smetnjama u mental- nom zdravlju nakon otpusta.

(2) U zajedničkom planiranju otpusta lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju iz stava 1. ovog člana učestvuju slje- deća lica:

1) doktor medicine - specijalista psihijatrije ili doktor medicine - specijalista dječje i adolescentne psihijatrije,

2) diplomirani medicinar zdravstvene njege ili diplomi- rana medicinska sestra ili medicinska sestra ili medicinski tehničar / diplomirani socijalni radnik - koordinator otpusta,

3) zdravstveni radnik ili zdravstveni saradnik iz člana 26. ovog zakona - koordinator brige iz centra za zaštitu mental- nog zdravlja doma zdravlja,

4) predstavnik nadležnog centra za socijalni rad,
5) lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju,
6) porodica lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

(3) U zajedničkom planiranju otpusta lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično odu- zeta poslovna sposobnost, pored lica iz stava 2. t. 1), 2), 3) i 4) ovog člana, učestvuju i:

1) lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je pot- puno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost,

2) zakonski zastupnik i/ili

3) lice u koje lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju ima povjerenje.

(4) Ministar donosi Pravilnik o zajedničkom planiranju otpusta lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

(5) Ministar pravilnikom iz stava 5. ovog člana propisu- je vrste plana otpusta, procjenu potreba lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, način planiranja, koordinacija i provo- đenja plana otpusta.

Otpust lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju Član 43.

(1) Lice sa smetnjama mentalnog zdravlja koje je dalo pristanak na medicinsku mjeru u vidu izjave u pisanom obli- ku otpušta se uz plan otpusta tog lica sa odjeljenja psihija- trije bolnice, klinike za psihijatriju kliničkog centra i/ili iz specijalne bolnice ukoliko su prestali zdravstveni razlozi za provođenje medicinske mjere, a u skladu sa propisom ko-

jim se uređuju evidencije i statistička istraživanja u oblasti zdravstvene zaštite.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje nije dalo pristanak na medicinsku intervenciju u vidu izjave u pisanom obliku otpušta se uz plan otpusta tog lica sa odjeljenja psihijatrije bolnice, klini- ke za psihijatriju kliničkog centra i/ili iz specijalne bolnice ukoliko su prestali zdravstveni razlozi za provođenje medi- cinske intervencije, a u skladu sa propisima kojim se uređuje vanparnični postupak.

(3) Izuzetno od stava 1. ovog člana, lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju otpušta se uz plan otpusta tog lica iz za- voda za forenzičku psihijatriju u skladu sa propisima kojim se uređuje oblast krivičnog postupka i izvršenje krivičnih i prekršajnih sankcija.

(4) Kopija otpusnog pisma lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju dostavlja se centru za zaštitu mentalnog zdravlja.

 

POGLAVLJE V.

POVJERLJIVOST PODATAKA IZ MEDICINSKE DOKUMENTACIJE I EVIDENCIJE LICA SA SMETNJAMA U MENTALNOM ZDRAVLJU

Vođenje medicinske dokumentacije i evidencije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 44.

Medicinska dokumentacija i evidencija lica sa smetnja- ma u mentalnom zdravlju vodi se u skladu sa zakonom ko- jim se uređuje evidencija i statistička istraživanja u oblasti zdravstvene zaštite.

Podaci iz medicinske dokumentacije i evidencije lica sa smetnjama mentalnog zdravlja
Član 45.

(1) Podaci iz medicinske dokumentacije i evidencije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju spadaju u podatke o lič- nosti u skladu sa propisima kojim se uređuje zaštita osobnih podataka.

(2) Podatke iz stava 1. ovog člana obavezni su da čuva- ju zdravstveni radnici i zdravstveni saradnici koji učestvuju u liječenju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, kao i druga lica zaposlena u zdravstvenim ustanovama, u skladu sa propi- sima kojim se uređuje zaštita osobnih podataka, oblast zdrav- stvene zaštite i krivičnog zakonodavstva.

Dostupnost medicinske dokumentacije i evidencije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 46.

(1) Podaci iz medicinske dokumentacije mogu se dosta- viti sudu i tužilaštvu u skladu sa propisima kojim se uređuje krivični postupak.

(2) Podaci iz medicinske dokumentacije mogu se dosta- viti organu starateljstva u skladu sa propisima kojim se ure- đuje socijalna zaštita i porodično-pravni odnosi.

(3) Podaci iz evidencije mogu se dostaviti:
1) Fondu zdravstvenog osiguranja (u daljem tekstu: Fond), 2) Republičkom zavodu za statistiku,
3) Institutu.

(4) Medicinska dokumentacija iz stava 1. i evidencija iz sta- va 2. ovog člana sadrži samo one podatke koji su neophodni za ostvarivanje svrhe zbog koje se zahtijeva njeno dostavljanje.

 

POGLAVLJE VI.

SOCIJALNA INKLUZIJA I ŽIVOT U DRUŠTVENOJ SREDINI

Socijalna inkluzija Član 47.

Socijalna inkluzija lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju ostvaruje se kroz podizanje na viši nivo socijal-

nog funkcioniranja, mentalnog zdravlja i kvaliteta života tog lica u porodičnoj, radnoj i društvenoj sredini, a s ciljem deinstitucionalizacije.

Život u društvenoj sredini Član 48.

(1) Život u društvenoj sredini, kao dio socijalne inkluzi- je, pruža licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju prirodnije i podsticajnije uvjete života, učestalije i raznovrsnije sva- kodnevne aktivnosti, povećanu socijalnu interakciju i rein- tegraciju, te mogućnost ostvarivanja osobne samostalnosti u znatno većoj mjeri nego što je to moguće u izdvojenoj insti- tucionalnoj sredini.

(2) Život u društvenoj sredini iz stava 1. ovog člana ostvaruje se kroz zaštićene stambene jedinice za lica sa smet- njama u mentalnom zdravlju.

(3) Poseban oblik života u društvenoj sredini ostvaruje se kroz homoporodični i heteroporodični smještaj.

Zaštićena stambena jedinica Član 49.

(1) Zaštićena stambena jedinica osigurava smještaj licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju koji se na drugi način ne može zbrinuti, a stanje mentalne smetnje ne zahtijeva zadr- žavanje, odnosno smještaj u specijalnu bolnicu.

(2) Život u zaštićenoj stambenoj jedinici za lice sa smet- njama u mentalnom zdravlju osigurava se kroz:

1) zaštićeno stanovanje i

2) stanovanje uz podršku.

(3) Zaštićeno stanovanje iz stava 2. tačke 1) ovog čla- na osigurava 24-satni nadzor i podršku zdravstvenih rad- nika i zdravstvenih saradnika i stručnih radnika u oblasti socijalne zaštite u postojećim ustanovama, nad licima sa smetnjama u mentalnom zdravlju koji žive u manjim gru- pama i stambenim jedinicama i u kojima uče o socijalnim vještinama i navikama s ciljem pripreme za samostalni život i reintegraciju u društvenu sredinu.

(4) Stanovanje uz podršku iz stava 2. tačke 2) ovog čla- na osigurava zbrinjavanje lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju s ciljem socijalne inkluzije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju, u kojima stručna podrška ovisi o po- trebama ovih lica i nije potreban 24-satni nadzor zdravstve- nih radnika i zdravstvenih saradnika i stručnih radnika u oblasti socijalne zaštite nad licima sa smetnjama u mental- nom zdravlju.

Homoporodični i heteroporodični smještaj Član 50.

Homoporodični i heteroporodični smještaj je model za smještaj i zbrinjavanje lica sa smetnjama u mentalnom zdra- vlju koji se zasniva na ugovornom odnosu specijalne bolnice u kojoj je liječen i porodice lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju ili druge porodice u kojoj bi se lice sa smetnjama u mentalnom zdravlju smjestilo s ciljem što kvalitetnije pripre- me za reintegraciju u društvenu sredinu.

 

POGLAVLJE VII.
ZABRANE U ZAŠTITI MENTALNOG ZDRAVLJA

Zabrana diskriminacije Član 51.

Zabranjen je svaki vid diskriminacije građanina i paci- jenta u zaštiti mentalnog zdravlja.

Zabrana zloupotrebe u zaštiti mentalnog zdravlja Član 52.

Zabranjena je zloupotreba u zaštiti mentalnog zdravlja koja se ostvaruje kroz zabranu zlostavljanja, zanemarivanja, iskorištavanja, stigmatizacije, zloupotrebe, nehumanog ili ponižavajućeg postupanja prema građaninu i pacijentu.

Zabrana primjene psihohirurgije i sterilizacije lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju
Član 53.

Zabranjena je primjena psihohirurgije i sterilizacije u liječenju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju.

Zabrana primjene elektrokonvulzivnog liječenja Član 54.

Zabranjena je primjena elektrokonvulzivnog liječenja djeteta u zaštiti mentalnog zdravlja.

 

POGLAVLJE VIII. NADZOR

Upravni nadzor Član 55.

Upravni nadzor nad primjenom ovog zakona vrši Mini- starstvo.

Inspekcijski nadzor Član 56.

Inspekcijski nadzor nad primjenom ovog zakona vrši zdravstveni inspektor u skladu sa zakonom kojim se uređuje oblast inspekcija u Republici.

Ovlašćenja zdravstvenog inspektora Član 57.

(1) U obavljanju inspekcijskog nadzora, pored ovlašćenja utvrđenih propisima kojim se uređuje oblast krivičnog zako- nodavstva i inspekcije, zdravstveni inspektor je ovlašćen i da:

1) naloži vođenje medicinske dokumentacije i evidencija propisanih ovim zakonom,

2) naloži direktoru bolnice, kliničkog centra, specijal- ne bolnice ili zavoda za forenzičku psihijatriju da provede predložene mjere Komisije,

3) zabrani svaki vid diskriminacije građanina i pacijenta u zaštiti mentalnog zdravlja,

4) zabrani zloupotrebe građanina i pacijenta u zaštiti mentalnog zdravlja,

5) zabrani primjenu psihohirurgije i sterilizacije u liječe- nju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju,

6) zabrani primjenu elektrokonvulzivnog liječenja djete- ta sa smetnjama u mentalnom zdravlju,

7) zabrani druge radnje koje su suprotne ovom zakonu i propisima donesenim na osnovu ovog zakona.

(2) Zdravstveni inspektor je u slučajevima sumnje na vršenje radnji iz t. 3), 4), 5) i 6) ovog člana dužan da podnese krivičnu prijavu nadležnom tužilaštvu.

Nadzor nad radom zdravstvenih ustanova Član 58.

Nadzor nad radom zdravstvenih ustanova obuhvaća: 1) stručni nadzor i
2) unutrašnji nadzor.

Stručni nadzor Član 59.

(1) Stručni nadzor obavlja se redovno i vanredno.

(2) Redovan i vanredan stručni nadzor iz stava 1. ovog člana vrši Ministarstvo u skladu sa propisom kojim je uređe- na zdravstvena zaštita.

Unutrašnji nadzor Član 60.

(1) Zdravstvena ustanova obavezno provodi unutrašnji nadzor nad radom svojih organizacionih jedinica, kao i nad radom zdravstvenih radnika i zdravstvenih saradnika.

(2) Direktor zdravstvene ustanove iz stava 1. ovog člana općim aktom propisuje način obavljanja unutrašnjeg nadzora. 

Komisija za stručni nadzor Član 61.

(1) Ministar rješenjem imenuje komisiju za redovan stručni nadzor, koju čine predstavnici državnih službenika zaposlenih u Ministarstvu.

(2) Ministar rješenjem imenuje komisiju za vanredan stručni nadzor koju čine predstavnici državnih službenika zaposlenih u Ministarstvu i/ili istaknutih stručnjaka iz dje- latnosti psihijatrije, uz zastupljenost oba pola, na prijedlog zdravstvene komore.

(3) Članovi Komisije iz st. 1. i 2. ovog člana nemaju pra- vo na naknadu.

(4) Po obavljenom stručnom nadzoru iz st. 1. i 2. ovog člana, komisija podnosi izvještaj ministru o utvrđenom sta- nju i predlaže mjere koje treba preduzeti ako takvo stanje nije zadovoljavajuće.

(5) Ministar donosi rješenje sa rokom za provođenje mje- ra iz stava 4. ovog člana.

(6) Ministar može privremeno zabraniti obavljanje dje- latnosti psihijatrije u zdravstvenoj ustanovi, ukoliko u pre- dviđenom roku ne provede naložene mjere.

Uvjet za vanredni stručni nadzor Član 62.

U vanrednom stručnom nadzoru, koji provodi komisija koju čine predstavnici istaknutih stručnjaka u skladu sa čla- nom 61. stav 2. ovog zakona, ne mogu učestvovati lica sa ni- žim stručnim zvanjem od najvišeg stručnog zvanja koje ima zaposleni u zdravstvenoj ustanovi u kojoj se vrši vanredan stručni nadzor.

 

POGLAVLJE IX. KAZNENE ODREDBE

Prekršaji pravnih lica Član 63.

(1) Novčanom kaznom od 10.000 KM do 100.000 KM kaznit će se pravno lice za prekršaj ako:

1) licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju uskraćuje, odnosno povređuje prava iz čl. 15. i 16. ovog zakona,

2) ne pribavi pristanak na medicinsku intervenciju lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u vidu izjave u pisanom obliku (član 31),

3) ne omogući licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju ko- jem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost da se savjetuje sa licem u koje ono ima povjerenje (član 31),

4) ne pribavi pristanak na medicinsku intervenciju za- konskog zastupnika lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju u vidu izjave u pisanom obliku (član 31),

5) se licu sa smetnjama u mentalnom zdravlju koje je po- vuklo pristanak na medicinsku intervenciju nisu u pisanom obliku prethodno objasnile posljedice prestanka primjenjiva- nja medicinske intervencije (član 35),

6) se roditelju, odnosno staratelju djeteta sa smetnjama u mentalnom zdravlju, zakonskom zastupniku lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju kojem je potpuno ili djelimično oduzeta poslovna sposobnost, a koji povlači pristanak na medicinsku in- tervenciju nisu u pisanom obliku prethodno objasnile posljedice prestanka primjenjivanja medicinske intervencije (član 35),

7) ne prati i ne evidentira u medicinskoj dokumentaci- ji fizičko i mentalno stanje lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju kada je primijenjeno fizičko ograničenje kretanja (član 37),

8) zdravstveni radnik poziv ne obrazloži u pisanom obli- ku (član 38),

9) načelnik odjeljenja psihijatrije bolnice, klinike za psi- hijatriju kliničkog centra, odnosno direktor specijalne bolnice i/ili zavoda za forenzičku psihijatriju ne dostavi obrazloženje ministarstvu nadležnom za unutrašnje poslove (član 38),

10) preduzima kliničko istraživanje nad licem sa smet- njama u mentalnom zdravlju u suprotnosti sa članom 41. ovog zakona,

11) zabrani druge radnje koje su suprotne ovom zakonu i propisima donesenim na osnovu ovog zakona.

(2) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana kaznit će se odgo- vorno lice u pravnom licu novčanom kaznom od 1.000 KM do 20.000 KM.

(3) Pravno lice, odnosno zdravstvena ustanova u ko- joj se preduzima kliničko istraživanje nad licem sa smet- njama u mentalnom zdravlju u suprotnosti sa članom 41. ovog zakona, pa time prouzrokuje znatnije pogoršanje zdravstvenog stanja nekog lica snosi krivičnu odgovor- nost u skladu sa propisima kojima je uređena oblast kri- vičnog zakonodavstva.

Prekršaji fizičkih lica Član 64.

(1) Novčanom kaznom od 1.000 KM do 10.000 KM ka- znit će se fizičko lice za prekršaja ako:

1) postupi u suprotnosti sa članom 20. ovog zakona, 2) postupi u suprotnosti sa članom 35. ovog zakona, 3) postupi u suprotnosti sa članom 37. ovog zakona, 4) postupi u suprotnosti sa članom 38. ovog zakona, 5) postupi u suprotnosti sa članom 39. ovog zakona.

(2) Odgovorno lice u pravnom licu, odnosno fizičko lice koje u zdravstvenoj ustanovi odobri, odnosno provede kliničko istraživanje nad licem sa smetnjama u mentalnom zdravlju u suprotnosti sa članom 41. ovog zakona pa time prouzrokuje znatnije pogoršanje zdravstvenog stanja nekog lica snosi krivičnu odgovornost u skladu sa propisima koji- ma je uređena oblast krivičnog zakonodavstva.

 

POGLAVLJE X. PRIJELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE

Rok za donošenje pravilnika i programa Član 65.

(1) Ministar će u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona donijeti pravilnike, kojima propisuje:

1) postupak opće procjene rizika i plan praćenja rizika lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju (član 30),

2) zajedničko planiranje otpusta lica sa smetnjama u mentalnom zdravlju (član 42).

(2) Ministar će u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona donijeti program, kojim propisuje:

1) promociju mentalnog zdravlja građana u Republici za period od tri godine (član 11).

Ispunjavanje uvjeta u pogledu stepena i vrste stručne spreme
Član 66.

Zdravstveni radnik i zdravstveni saradnik koji je po propisima koji su važili do stupanja na snagu ovog zakona ispunjavao uvjete koji se odnose na stepen i vrstu stručne spreme, odnosno koji je stručno usavršavanje stekao u obra- zovnim ustanovama zdravstvenog usmjerenja, a kod kojih je promijenjen naziv stručne spreme, sa svojom stečenom stručnom spremom može pod jednakim uvjetima kao zdrav- stveni radnik i zdravstveni saradnik iz člana 26. st. 2. i 3. ovog zakona obavljati poslove zdravstvene zaštite u zaštiti mentalnog zdravlja.

Prestanak važenja Zakona Član 67.

Stupanjem na snagu ovog zakona prestaje važiti Zakon o zaštiti lica sa mentalnim poremećajima (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 46/04).

Stupanje na snagu Zakona Član 68.

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objave u “Službenom glasniku Republike Srpske”.

 

Broj: 02/1-021-604/20

25. juna 2020. godine Banjaluka

Predsjednik Narodne skupštine, Nedeljko Čubrilović, s.r.