EES mijenja pravila putovanja u Evropu: Sve što treba znati prije puta

Dugo najavljivani Sistem ulaska i izlaska iz Evropske unije (EES), digitalni alat za registraciju putnika, zvanično je pokrenut u nedjelju (12. oktobra 2025. godien) nakon višestrukih odlaganja, prenijela je agencija dpa.

Novi sistem zamjenjuje klasično pečatiranje pasoša biometrijskim metodama – uzimanjem otisaka prstiju i fotografisanjem lica – pomoću specijalnih skenera postavljenih na aerodromima, lukama i željezničkim stanicama širom Evrope.

Njegov cilj je evidentiranje svakog ulaska i izlaska državljana zemalja izvan Evropske unije koji dolaze na kratkoročne boravke do 90 dana u periodu od 180 dana. Na taj način će vlasti moći automatski pratiti eventualna prekoračenja boravka i odbiti ulazak osobama koje ne ispunjavaju uslove.

Prema riječima zastupnice Evropskog parlamenta Assite Kanko, koja je u ime Parlamenta učestvovala u pregovorima, sistem će pomoći graničnim službama da potvrde identitet putnika i autentičnost njihovih putnih dokumenata.

Šta počinje 12. oktobra

Od 12. oktobra svi putnici koji dolaze izvan Evropske unije, osim onih koji putuju na Kipar i u Irsku jer nisu dio Schengenske zone, moraće na granici pokazati pasoš, dati otiske prstiju i biti fotografisani.

Isti postupak važi i za putnike koji ulaze u zemlje Schengena izvan EU, poput Islanda, Lihtenštajna, Norveške i Švicarske. Prikupljeni biometrijski podaci čuvaće se u bazi do tri godine.

Podaci će se unositi prilikom prvog ulaska nakon uvođenja sistema, dok će se pri narednim putovanjima samo provjeravati postojeće informacije. Prema podacima EU, ta provjera bi trebala trajati kraće od dosadašnjeg postupka.

Sistem će se postepeno uvoditi tokom šest mjeseci, do 10. aprila 2026. godine. Veće članice, poput Francuske i Njemačke, u početnoj fazi planiraju ograničen broj provjera kako bi se izbjegle gužve na aerodromima. Manje države, među kojima su Estonija i Luksemburg, odmah će primjenjivati punu verziju sistema.

Neke zemlje, poput Hrvatske, planiraju postepeno proširenje primjene – od četiri sata dnevno u početku do 12 sati od decembra. Slovenska policija navodi da će EES biti uveden na tri međunarodna aerodroma i dva pomorska granična prelaza.

Nove mjere odnose se i na državljane zemalja sa bezviznim režimom, uključujući Veliku Britaniju, Sjedinjene Američke Države, Australiju i većinu država Južne Amerike.

U susjednim državama kandidatkinjama, poput Albanije i Sjeverne Makedonije, građanima je preporučeno da se upoznaju s pravilima kako bi izbjegli zadržavanja na granicama.

Moguća kašnjenja

Postoji zabrinutost da bi uvođenje biometrijskih provjera moglo izazvati duže redove na aerodromima i željezničkim terminalima u prvim sedmicama primjene sistema.

Assita Kanko je izjavila da su kod svakog velikog IT projekta mogući manji tehnički problemi, ali da se sistem uvodi u periodu slabijeg međunarodnog prometa i postepeno, kako bi se izbjegli veći zastoji.

Dodala je da lokalne vlasti mogu privremeno zaustaviti korištenje sistema ako dođe do prevelikog zadržavanja putnika.

Francusko Ministarstvo unutrašnjih poslova saopštilo je da očekuje normalno funkcionisanje sistema 12. oktobra, bez većih zagušenja, iako je priznalo da potpuna implementacija predstavlja ozbiljan izazov za zemlju koja godišnje primi više od 100 miliona stranih posjetilaca.

Britanski putnici, zbog čestih i gustih veza s Evropskom unijom, mogli bi biti među najpogođenijima, ali operateri poput kompanije Getlink, koja upravlja tunelom ispod Lamanša, tvrde da je sve spremno za početak.

Direktor Getlinka Yann Leriche izjavio je da je sistem testiran sa stotinama korisnika i potpuno funkcionalan, a kompanija je uložila oko 80 miliona eura u opremu u Britaniji i Francuskoj.

Koristi i budući koraci

EES se uvodi skoro deset godina nakon što ga je Evropska komisija prvi put predložila, uz obrazloženje da će doprinijeti smanjenju ilegalnih migracija i unaprijediti sigurnost u Evropi.

Francuske vlasti navode da će sistem omogućiti lakše otkrivanje zloupotreba viza, na primjer kada neko s turističkom vizom naknadno zatraži boravak zbog porodičnih razloga, te provjeru da li su osobe kojima je odbijen azil napustile područje Schengena.

Assita Kanko je istakla da je cilj osigurati da svi koji ulaze u Schengenski prostor posjeduju važeće lične dokumente, dodajući da dobronamjerni putnici nemaju razloga za zabrinutost.

Potpuna primjena EES-a ujedno je preduslov za naredni korak – uvođenje Evropskog sistema za informacije i odobrenje putovanja (ETIAS), čije se pokretanje očekuje naredne godine.

ETIAS će funkcionisati po uzoru na američki sistem ESTA. Državljani trećih zemalja moraće prije putovanja popuniti online prijavu, platiti taksu od 20 eura i sačekati elektronsko odobrenje. Putnicima bez važeće ETIAS dozvole neće biti dozvoljen ulazak u avion ili u Schengenski prostor.