EU na ispitu, šta će biti sa zemljama zapadnog Balkana?

Uticajni političari u Evropskoj uniji traže da se politika proširivanja preispita. Oni predlažu "privremeno zamrzavanje" ulaska u članstvo zemalja zapadnog Balkana, rampu za Tursku, odnosno da se uz jezgro EU oko evra, uspostavi i kategorija "pridruženog članstva".

Svi analitičari u EU su saglasni da su na ovakve prijedloge uticali ne samo izlazak Velike Britanije iz Evropske unije, već i izbjeglička kriza i strah koji se širi među građanima zemalja EU zbog smrtonosnog talasa terorizma, što je uticalo na bojazan od dolaska novih zemalja u članstvo EU. Ali, podvlače evropski diplomatski izvori i komentatori, politika proširivanja zvanično nije dovedena u pitanje i pregovori o članstvu će se "tehnički nastaviti" jer je to proces koji ništa ne remeti u preustrojavanju Unije, već samo ekonomski i bezbjednosno može biti veoma od koristi "Evropi u krizi".

To potvrđuje i otvaranje ključnih poglavlja u pregovorima Srbije o članstvu s EU i činjenica da je srpski premijer Aleksandar Vučić izdejstvovao i podršku američkog državnog sekretara Džona Kerija za put Srbije u Evropu, a što je Keri predočio i šefovima diplomatija EU u Briselu. Pred Srbijom "tehnički" ne stoje prepreke za nastavak pregovora i puta ka članstvu u EU, objašnjavaju evropski diplomatski izvori u Briselu, i zato što je to proces koji će trajati godinama kad će se vidjeti i kako će se iznutra preustrojiti EU. Jasno je da se proširivanje ne dovodi u pitanje sve dok prije svega Njemačka, ali i još neke članice Unije, smatraju da i zemlje Zapadnog Balkana koje to zasluže reformama, treba da uđu u "evropski klub" zato što je balkansko područje i ekonomski i bezbjednosno, što se posebno pokazalo važnim u izbjegličkoj krizi. Ipak, uz zahtjeve istočnih članica EU da se bitna ovlašćenja iz Brisela ponovo vrate na nacionalne ravni, prvi put su se čuli i prijedlozi da se Evropska unija ustroji kao jezgro članica spremnih na dalje objedinjavanje oko evra i jače zajedničke bezbjednosno-odbrambene politike, dok bi za ostale članice bio uspostavljen položaj "pridruženog člana".

To pridruženo članstvo bi sticale i eventualne buduće članice, kako smatraju bivši belgijski premijer Gij Verhofstat i liberalne stranke u EU čiji je on šef grupe u Evropskom parlamentu. Ta zamisao o "EU u dvije brzine" nije nova, štaviše temeljnim aktom EU, Ugovorom iz Lisabona, je i predviđeno da zemlje koje žele mogu da krenu u brže i temeljitije političko i ekonomsko udruživanje, ali status "pridruženog članstva" je novina i jedino je Turskoj ranije nuđeno da postane "privilegovani partner", ali ne i član EU. Jedan od viđenih kandidata na predsjedničkim izborima u Francuskoj 2017, Alen Žipe je i u susretu ovih dana s njemačkom kancelarkom Angelom Merkel želio da provjeri svoj stav da "kad je riječ o prijemu novih članica, Evropa više nema kapaciteta za proširivanje".

Žipe je poslije razgovora s kancelarkom Merkel ponovio da Turska nema mjesta u EU i da "zasad treba napraviti pauzu i kad je Zapadni Balkan u pitanju". Žipe, jedan od prvaka francuske desnice koja ima velikih izgleda da u izbornoj trci preuzme vlast socijalistima, je poslije susreta s njemačkom kancelarkom ublažio raniji stav da se "do daljnjeg mora na čekanje" staviti proces pripreme zemalja Zapadnog Balkan za ulazak u redove Unije, ali je tvrd stav prema Turskoj ostao. "Balkanu treba ostaviti evropsku perspektivu na srednji rok", dodao je Žipe, mada nije rekao da li je o tome uspio da usaglasi stavove s Angelom Merkel. Žipe to obrazlaže ocjenom da je EU jako oslabljena izlaskom Velike Britanije i zato, kako kaže, "ne možemo graditi novi sprat naše kuće čiji su temelji postali klimavi".

Nužnost zbijanja redova unutar EU i cijeloj Evropi i bezbjednosni elemenat su bitni činioci u sveukupnom sagledavanju geopolitike Evropske unije na Balkanu, pa se zato u analizi briselskog Centra za evropsku politiku i naglašava da je ulazak zemalja Zapadnog Balkan u EU i koristan i potreban.

Zaključak pariskog Instituta za bezbjednost EU je da je Unija imala vidne ekonomske koristi, ali je ojačala i stabilnost svog i evropskog prostora ranijim ulaskom novih članica. Srpska vlada je to očigledno imala na umu kad je odlučila da postavi moćne policijsko-vojne snage na granice da bi se spriječili krijumčari koji(iz članica EU, bugarske i Grčke) švercuju imigrante, da dokaže važnost Srbije za bezjbednost EU. Ankete pokazuju da ne samo narastujuće populističke snage, već i velika većina građana EU, uključujući Njemačku, Francusku, Austriju, sad smatraju da su imigracija i terorizam povezani.